Bakterie w moczu: przyczyny, objawy, interpretacja wyników i sposoby leczenia zakażeń układu moczowego

Bakterie w moczu: przyczyny, objawy, interpretacja wyników i sposoby leczenia zakażeń układu moczowego - zdjęcie
W prawidłowo funkcjonującym układzie moczowym nie występują bakterie, dlatego ich obecność świadczy o rozwoju stanu patologicznego. W medycynie ten stan określa się jako bakteriomocz. Wyodrębnione zostały dwa stany bakteriomoczu. Mowa o bakteriomoczu znamiennym, który jest symptomem zakażenia, i o bakteriomoczu bezobjawowym, który nie przyczynia się do rozwoju innych dolegliwości. Bakteriomocz częściej dotyka kobiety niż mężczyzn.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • na jakiej podstawie rozpoznawany jest bakteriomocz,
  • co powoduje, czym się objawia i jakie skutki niesie za sobą bakteriomocz,
  • jak można zapobiec bakteriomoczowi,
  • jakie konsekwencje powodują bakterie w moczu u kobiet w ciąży,
  • jak przebiega leczenie.

Zachęcamy do zapoznania się z artykułem: o czym świadczy obecność ketonów w moczu.

Kryteria rozpoznawania bakteriomoczu i normy liczbowe

W oparciu o rodzaje zakażenia układu moczowego zostały wyodrębnione różne kryteria mikrobiologiczne, które umożliwiają postawienie rozpoznania. Ich ujednolicenie nie jest możliwe ze względu na różnice w odniesieniu do czynników ryzyka, przebiegu choroby, czy też rokowania wynikające z rodzaju zakażenia układu moczowego (ZUM). W rezultacie zdecydowano się na przyjęcie różnych kryteriów mikrobiologicznych. Pozwalają określić wielkość tzw. bakteriomoczu znamiennego, czyli ilości żywych bakterii (CFU- jednostek tworzących kolonię) danego szczepu znajdujących się w 1 ml moczu, a jednostką wykorzystywaną do opisywania wyniku jest CFU/ml. Nowe wartości umożliwiające rozpoznanie ZUM kształtują się następująco:

  • posiew moczu wyniki 10^3 co oznacza, że w moczu znajduje się ponad 1000 jednostek bakterii tworzących kolonię w 1 ml moczu, a mocz do badania pobrany jest ze środkowego strumienia, a u pacjenta występują objawy pęcherza moczowego.
  • posiew moczu wyniki 10^4 co oznacza, że w moczu znajduje się ponad 10000 jednostek bakterii tworzących kolonię w 1 ml moczu w próbce pobranej ze środkowego strumienia. Wynik ten interpretowany jest w przypadku wystąpienia objawów ostrego odmiedniczkowego zapalenia.
  • ≥105 CFU/ml - w trakcie powikłanego ZUM w próbce pochodzącej ze środkowego strumienia,
  • ≥102 CFU/ml w próbce moczu pozyskanej podczas jednorazowego wprowadzenia cewnika do pęcherza moczowego,
  • każda wartość CFU, która została ujawniona poprzez nadłonowe nakłucie pęcherza moczowego.

Ponadto występuje także definicja bakteriomoczu bezobjawowego, czyli braku objawów klinicznych zakażenia układu moczowego. Nie jest to powód do wdrożenia leczenia ZUM, poza kobietami w ciąży i osobami przed interwencjami urologicznymi.

Mocz u zdrowego człowieka powinien pozostawać jałowy, dlatego przyjmuje się, że posiadana przez bakterie w moczu norma wynosi 0. Równocześnie pojedyncze bakterie w moczu czy nieliczne bakterie w moczu nie są powodem do obaw, ale wymuszają konieczność ponownego przeprowadzenia badania w okresie wskazanym przez lekarza. Ewentualnie może być zlecone badanie moczu z posiewem. Wówczas lekarz z dużą łatwością dokonuje interpretacji i dostosowuje leczenie. Przykładowo, klebsiella pneumoniae w moczu świadczy o infekcji układu moczowego. A citrobacter koseri w posiewie moczu oznacza zakażenie dróg moczowych bakteriami z jelita grubego. Z kolei bakterie ziarniaki w moczu świadczą o niewłaściwym pobraniu próbki do pojemnika i zanieczyszczeniu za pomocą bakterii bytujących na skórze.

Objawy i skutki bakteryjnego zakażenia układu moczowego

Bakterie w moczu mogą, lecz nie muszą być powodem odczuwanych dolegliwości przez pacjenta. Jeżeli są one odczuwalne, to najczęściej objawy przybierają postać:

  • bólu brzucha,
  • bólu i pieczenia podczas oddawania moczu,
  • trudność w oddawaniu moczu (dyzuria),
  • częstomocz,
  • uczucie pieczenia w okolicy cewki moczowej,
  • posiadanie uciążliwego uczucia parcia na pęcherz,
  • ból głowy, gorączka,
  • nudności i wymioty,
  • spadek samopoczucia, rozdrażnienia.

W przypadku małych dzieci nie zawsze są obserwowane objawy związane z oddawaniem moczu. Najczęściej występuje u nich gorączka, wymioty, nudności, biegunka, senność, utrata apetytu. Jednocześnie zmianie ulega kolor i zapach moczu, które wskazują na konieczność przeprowadzania badania moczu z posiewem.

Jakie czynniki sprzyjają zakażeniom bakteryjnym w układzie moczowym?

Wykrycie bakterii w moczu jest dowodem na zakażenie układu moczowego. Bakterie docierają do dróg moczowych, a następnie dochodzi do ich namnażania, co skutkuje rozwojem stanu zapalnego. Zakażenie bakteriami może doprowadzić do zapalenia pęcherza lub nerek. Bakterie w moczu mogą wystąpić w konsekwencji wielu różnych czynników. Wśród najczęściej występujących zalicza się:

  • wyższy wiek,
  • okres menopauzy,
  • cukrzycę,
  • ciążę,
  • przyjmowanie niektórych leków, np. immunosupresyjnych, steroidowych,
  • zbyt rzadkie oddawanie moczu,
  • upośledzona praca układu immunologicznego,
  • występowanie innych stanów zapalnych w organizmie,
  • cewnikowanie,
  • utrzymywanie niewłaściwej higieny,
  • kąpanie się w zakażonych zbiornikach wodnych,
  • występowanie wad anatomicznych,
  • zaparcia.

Bakterie w moczu - jakie badanie należy wykonać?

Obecność bakterii w moczu diagnozowana jest w oparciu o dwa rodzaje testów. Najczęściej lekarze decydują się na zlecenie analizowania uryny. W trakcie diagnostyki określana jest także obecność białych i czerwonych krwinek w moczu, co może wskazywać na infekcję. Drugim rodzajem przeprowadzanego badania jest przesiew uryny. Umożliwia określenie rodzaju bakterii występujących w moczu. Poznanie, jakie bakterie bytują w moczu, umożliwia dopasowanie leczenia. Przykładowo, Enterococcus spp w moczu wskazuje na prawdopodobne zakażenie pęcherza moczowego i zapalenie cewki moczowej, a wynik enterococcus spp w moczu 10^2 oznacza konieczność zastosowania antybiotykoterapia.

Zapobieganie bakteryjnym zakażeniom układu moczowego

Osoby zastanawiające się jak zapobiegać bakteryjnemu zakażeniu układu moczowego i jak wypłukać bakterie z moczu, powinny skoncentrować się na codziennym wypijaniu odpowiedniej ilości wody. U osób mających zdiagnozowane zakażenia, rekomendowane jest wypijanie nawet 1-1,5 litra wody więcej niż zazwyczaj. W profilaktyce ZUM rekomendowane jest spożywanie naturalnych soków, które zawierają bardzo duże ilości witaminy C. Skuteczne są również herbatki ziołowe. Kluczowe jest przestrzeganie zasad prawidłowej higieny okolic intymnych, a szczególnie po wypróżnieniu czy po stosunku. Istotne jest, aby regularnie opróżniać pęcherz moczowy.

Ryzyko i konsekwencje bakteriomoczu u kobiet w ciąży

Wśród praktykowanych Standardów Opieki Okołoporodowej, rekomendowane jest, aby każda kobieta w ciąży, raz w miesiącu miała przeprowadzone badanie ogólne moczu. Pozwala to na szybkie wykrycie zakażenia i zastosowanie leczenia. W okresie ciąży dostrzegalne jest większe narażenie na zakażenie dróg moczowych z powodu zastoju moczu w pęcherzu moczowym, zmiany pH czy też wyższego stężenia glukozy. Symptomy są tożsame jak w przypadku osób niebędących w ciąży. Bakteriomocz u kobiet w ciąży wymaga bezzwłocznego wdrożenia leczenia, nawet przy braku objawów. Pozwala to uniknąć powikłań groźnych dla kobiety i dziecka. Wśród nich znajduje się ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek, które może być powodem porodu przedwczesnego i niską masą urodzeniową dziecka. Nieleczony bakteriomocz może doprowadzić do niewydolności nerek. W leczeniu stosowana jest najczęściej penicylina, celfalosporyna, a po 12 tygodniu ciąży dopuszczalne jest zastosowanie nitrofuratoniny.

Antybiotykoterapia i inne zalecenia lecznicze oraz suplementacja wspomagająca leczenie

Obecność bakterii w moczu wymaga wdrożenia odpowiedniego leczenia, które umożliwi zabicie bakterii i zwalczenie infekcji. W tym celu stosowane są antybiotyki, które przepisywane są na receptę przez lekarza. Najczęściej stosowane są lekarstwa zawierające: nitrofurantoinę, sulfonamidy, amoksycylinę, cefalosporyny, trimetoprim/sulfametoksazol, doksycyklinę i chinolony. W niektórych przypadkach, np. enterococcus faecalis w moczu 10^5, konieczne jest zastosowanie terapii skojarzonej, ponieważ sam antybiotyk może nie podołać zabiciu wszystkich bakterii.

Przyjmowanie antybiotyku powinno odbywać się ściśle z zaleceniami lekarza. Nie należy przerywać terapii po ustąpieniu objawów i po poprawie samopoczucia. Podjęcie decyzji o przedwczesnym zakończeniu kuracji może skutkować niecałkowitym wyleczeniem i późniejszym nawrotem infekcji.

W sprzedaży dostępny jest cały szereg leków rekomendowanych jako środki na zakażenie dróg moczowych. Występują w formie tabletek, płynów czy saszetek do rozpuszczenia w wodzie. Rekomendowane jest również przyjmowanie suplementów zawierających w składzie żurawinę, która jest nieoceniona w kontekście zdrowego funkcjonowania układu moczowego. Korzystne działanie wykazują także nasiadówki, czyli ciepłe i ziołowe kąpiele przygotowane z naparu z liści brzozy, pokrzywy, skrzypu czy korzenia lubczyku.

Profilaktyka - jak uniknąć bakteryjnego zakażenia układu moczowego?

W wielu przypadkach można uniknąć zakażeniom układu moczowego poprzez wdrożenie zasad dobrej higieny, co ma szczególne znaczenie w przypadku kobiet. U pań cewka moczowa jest krótsza i znajduje się bliżej odbytu. Przede wszystkim kluczowe jest, aby po wypróżnieniu wycierać się od przodu do tyłu, aby nie przenosić bakterii. Ważne jest także, aby w trakcie cyklu menstruacyjnego często zmieniać podpaski i tampony. Elementem profilaktyki jest także codzienne picie wody. Docelowa ilość powinna oscylować pomiędzy 1,5 a 3 litrami każdego dnia, a ostateczna ilość uzależniona jest od wagi i aktywności fizycznej. Po każdym stosunku seksualnym należy oddać mocz, aby usunąć z dróg moczowych wprowadzone bakterie.

Źródła:

  • Czajkowski, K., Broś-Konopielko, M., & Teliga-Czajkowska, J. Zakażenie dróg moczowych u kobiet. Lekarz POZ, 7(2).
  • Murray P. i in., Mikrobiologia, Edra Urban & Partner, Wrocław 2018, s. 207–228
  • Okrągła, E., Szychowska, K., & Wolska, L. (2014). Mechanizmy utrzymania sterylności układu moczowego. Advances in Hygiene & Experimental Medicine/Postepy Higieny i Medycyny Doswiadczalnej, 68.
  • Warzecha, D., Pietrzak, B., Urban, A., & Wielgoś, M. (2021). Problem lekooporności bakterii podczas leczenia oraz profilaktyki zakażeń układu moczowego–czy można jej zapobiec?. Lekarz POZ, 7(6).

Niniejszy artykuł nie jest poradą medyczną i ma charakter wyłącznie informacyjny.

Serce i układ krążenia Niskie ciśnienie: czy wymaga leczenia? – przyczyny, objawy, leczenie
Niskie ciśnienie tętnicze (hipotonia, niedociśnienie, hipotensja) może wystąpić u każdej osoby, nawet małych dzieci i sportowców. Chociaż nie jest tak częste i tak niebezpieczne, jak nadciśnienie tętnicze i przeważnie nie utrudnia...
Zdrowy tryb życia Czosnek niedźwiedzi – stosowanie, właściwości, uprawa. Co musisz wiedzieć o czosnku niedźwiedzim?
Każdy z nas wie, jak cenne właściwości lecznicze posiada czosnek pospolity. Nie wszyscy jednak wiedzą, że pod względem zawartości pewnych substancji przewyższa go czosnek niedźwiedzi. Jeszcze do niedawna traktowany był jako ciekawostka prz...
Informacje dla pacjenta Monocyty – o czym świadczą podwyższone monocyty?
Monocyty to komórki, które wchodzą w skład białych krwinek (leukocytów). Krążą one we krwi i w razie potrzeby wydostają się z naczyń krwionośnych do tkanek otaczających dane naczynie. W trakcie tego procesu przeistaczają się w makrofa...
Odporność, wzmocnienie organizmu Eozynofilia: o czym świadczą podwyższone eozynofile? Objawy, przyczyny, normy
Badanie krwi to jedno z podstawowych metod diagnostycznych wielu chorób. Za jego pomocą możliwe jest oznaczenie wielu parametrów, w tym eozynofilów. To jeden z rodzajów białych krwinek, które pełnią istotną funkcję w...
Informacje dla pacjenta Rzeżucha – wartości odżywcze i właściwości lecznicze. Jak uprawiać rzeżuchę w domu?
Rzeżucha wielu osobom kojarzy się wyłącznie ze świętami wielkanocnymi. Okazuje się jednak, że ta niepozorna roślina jest bogatym źródłem witamin i minerałów, dlatego warto włączać ją do diety przez cały rok.Rzeżucha – czym jest?...
Informacje dla pacjenta Czym jest hydroksyzyna (hydroxyzinum) na uspokojenie? Dawkowanie i przeciwwskazania
Gdy leki dostępne bez recepty oraz naturalne specyfiki przestają być skuteczne, zazwyczaj poszukiwane są nowe rozwiązania problemu związanego ze stresem. Jeśli mowa o <span...
Informacje dla pacjenta Witamina B12: jakie są jej właściwości? Skutki niedoboru i nadmiaru witaminy B12
Witamina B12 utrzymuje w dobrej kondycji układ krwionośny, nerwowy czy pokarmowy. Jej niedobór stanowi częsty problem, jednak właściwa suplementacja i dieta bogata w produkty pochodzen...
Sport i fitness Kreatyna – działanie, rodzaje, właściwości i efekty suplementu dla sportowców
Kreatyna to związek azotowy, który znajduje się przede wszystkim w mięśniach człowieka. Co ciekawe, nazwa pochodzi od greckiego słowa "keras", które oznacza mięso. To właśnie ono jest najważniejszym źródłem kreatyny w naszej diecie...
Choroby skóry Glistnik jaskółcze ziele – skuteczna broń nie tylko na kurzajki. Na co pomaga i jak stosować?
Natura już od początku istnienia człowieka obdarzała go niesamowitym bogactwem ziół, które są w stanie leczyć wiele schorzeń i problemów zdrowotnych. Tak jest w przypadku glistnika - rośliny powszechnie występującej w wielu miejscach i ...

Choroby skóry Różyczka (choroba) – jakie są przyczyny, objawy i leczenie?
Chociaż różyczka należy do stosunkowo niegroźnych i łagodnych chorób wieku dziecięcego, nie znaczy to, że można ją lekceważyć. Zdarza się bowiem, że potrafi spowodować poważne p...
Choroby skóry Toczeń rumieniowaty układowy – jakie są przyczyny, objawy, leczenie?
Toczeń rumieniowaty układowy jest chorobą dość ciężką w diagnostyce. To przypadłość reumatyczna, gdzie w niektórych przypadkach pierwsze objawy dość mocno przypominają infekcję ba...
Sport i fitness Modzele, nagniotki, odciski – czym są i jak je usunąć? Sprawdzone plastry na odciski
Odciski, nagniotki i modzele potrafią mocno uprzykrzyć życie. Powodują ból, utrudniają chodzenie, wyglądają nieestetycznie. Często powstają w najmniej odpowiednim momencie, przed ważną...
Choroby męskie Zapalenie napletka i żołędzi prącia – objawy, przyczyny i skuteczne leczenie
Zapalenie napletka i żołędzi prącia to dość częsta dolegliwość u mężczyzn, która może powodować dyskomfort, ból, a czasem także niepokój. Objawy takie jak zaczerwienienie...
Serce i układ krążenia Drętwienie lewej ręki – przyczyny, choroby, leczenie
Drętwienie lewej ręki, czy też jej cierpnięcie lub mrowienie to dolegliwość, którą warto rozgraniczyć od bólu ręki. Podczas gdy drętwienie jest po prostu nieprzyjemne i...
Serce i układ krążenia Jakie są domowe sposoby na opuchnięte kostki u nóg?
Niemal każdemu dorosłemu przynajmniej raz w życiu dolegały opuchnięte kostki u nóg. Przyczyn tego stanu rzeczy może być wiele: od upału, poprzez choroby układu krążenia, na chorobach endokrynologicznych kończąc. Co s...
Informacje dla pacjenta Mniszek lekarski – właściwości, zastosowanie oraz działanie
Mniszek lekarski, potocznie nazywany mleczem lub dmuchawcem, rosnący powszechnie na trawnikach i łąkach, traktowany jest przez wielu ludzi, jako pospolity i uciążliwy do wytępienia chwast. To bylina, która łatwo wysiewa się z nasion ...
Układ oddechowy Gazometria krwi – co to za badanie i kiedy się je wykonuje?
Gazometria krwi to specjalistyczne badanie laboratoryjne, które pozwala ocenić, jak organizm radzi sobie z wymianą gazową, czyli dostarczaniem tlenu do tkanek i usuwaniem dwutle...
Choroby nowotworowe Guzek pod pachą – czy zawsze oznacza coś groźnego?
Pojawienie się guzka pod pachą budzi niepokój, zwłaszcza gdy towarzyszy mu ból, obrzęk lub zmiany skórne. Choć pierwszym skojarzeniem może być poważna choroba, najczęście...

Dlaczego my?
why-us-img

Odbiór osobisty w aptece

why-us-img

Profesjonalna obsługa

why-us-img

Szybka wysyłka

why-us-img

Legalnie działająca apteka

why-us-img

Płatność online lub za pobraniem