Serotonina (hormon szczęścia) – jaką pełni role w organizmie oraz jakie są skutki niedoboru i nadmiaru?

Serotonina (hormon szczęścia) – jaką pełni role w organizmie oraz jakie są skutki niedoboru i nadmiaru? - zdjęcie

Serotonina została odkryta w 1935 roku, jednak swoją nazwę otrzymała dopiero 10 lat później. Jej ekstrakt pozyskany z komórek jelitowych uznano początkowo za adrenalinę. Dopiero później odkryto, że jest to nieznana dotychczas substancja – nazwano ją enteraminą. Po dziesięciu latach zespół uczonych z Cleveland stwierdził obecność tej substancji w surowicy (ang. serum) ludzkiej krwi. Stwierdzono, że ma ona zdolność obkurczania naczyń krwionośnych i może wpływać na napięcie ścian naczyń, mieniono więc jej nazwę na serotoninę.

Czym jest serotonina?

Serotonina jest neuroprzekaźnikiem i hormonem tkankowym. Ma bardzo skomplikowaną nazwę - 5-hydroksytryptamina, inaczej 5-HT. Powstaje w procesie przemian aminokwasu o nazwie tryptofan (wytwarzana jest na drodze hydroksylacji tryptofanu do 5-hydroksytryptofanu, a następnie jego dekarboksylacji). Tryptofan należy do aminokwasów egzogennych, czyli takich, które należy dostarczać organizmowi z zewnątrz, np. z pożywieniem. Ponieważ w przesyłaniu impulsów między komórkami układu nerwowego uczestniczy przede wszystkim serotonina, depresja może być skutkiem niedoboru tego neuroprzekaźnika. Chociaż serotonina jest kojarzona przede wszystkim z układem nerwowym, to jej największe stężenie znajduje się w przewodzie pokarmowym, gdzie jest wytwarzana przez komórki chromatofilne błony śluzowej jelit. Serotonina syntetyzowana jest również w podwzgórzu, szyszynce oraz płytkach krwi.

Jaką rolę w organizmie odgrywa serotonina?

Serotonina, jako neuroprzekaźnik i hormon tkankowy odgrywa niezwykle istotną rolę w funkcjonowaniu organizmu ludzkiego:

  • Uczestniczy w przesyłaniu impulsów między komórkami układu nerwowego,
  • Wpływa na stany emocjonalne, koncentrację i pamięć,
  • Czuwa nad sprawnym funkcjonowaniem układu pokarmowego. Pomaga pozbyć się szkodliwych substancji z przewodu pokarmowego, prowokując wymioty. Ponadto reguluje wydzielanie kwasu solnego w żołądku, dzięki czemu hamuje rozwój wrzodów żołądka i dwunastnicy,
  • Wywiera korzystny wpływ na nastrój, redukuje niepokój i lęk, pozwala odczuwać radość i szczęście (dlatego nazywa się ją także, obok dopaminy, hormonem szczęścia),
  • Bierze udział w procesach krzepnięcia krwi. Podczas skaleczenia lub zranienia obkurcza naczynia krwionośne, co ogranicza utratę krwi i sprzyja tworzeniu się czopa płytkowego, przyspieszając gojenie się ran,
  • Reguluje etapy snu i czuwania,
  • Wywiera wpływ na apetyt,
  • Pomaga w utrzymaniu równowagi między temperaturą ciała i oddechem. Przy zaburzeniach pracy neuronów układu serotoninergicznego dochodzi do problemów z termoregulacją ciała i pojawia się nierówny oddech.

Niedobór serotoniny w organizmie

W zdrowym organizmie stężenie neuroprzekaźnika powinno być na określonym poziomie. Niedobór serotoniny może spowodować różne problemy zdrowotne, takie jak:

  • Zaburzenia nastroju, obniżenie samooceny, przygnębienie, a nawet depresję,
  • Nerwowość i drażliwość,
  • Niepokój i stany lękowe,
  • Osłabienie pamięci i koncentracji,
  • Zaburzenia snu,
  • Zwiększenie apetytu na słodycze (ponieważ pod wpływem cukru dochodzi do pobudzenia wydzielania serotoniny).

Jak zwiększyć poziom serotoniny w organizmie?

Niedobór serotoniny w organizmie może być spowodowany nieprawidłową dietą, która nie dostarcza odpowiedniej ilości tryptofanu, z którego powstaje. Niestety, nie istnieje lek o nazwie – serotonina w tabletkach. Jej poziom można zwiększyć, stosując różne farmaceutyki czy suplementy diety.

Pomocne są również metody naturalne, polegające na zwiększeniu w diecie ilości pokarmów zawierających tryptofan. Do najbogatszych źródeł tej substancji należą:

  • jajka,
  • łosoś,
  • orzechy,
  • migdały,
  • ser,
  • tofu,
  • czekolada,
  • ananasy,
  • awokado,
  • banany.

Okazuje się, że do prawidłowego przebiegu procesu przemian tryptofanu niezbędne są dodatkowo biokatalizatory w postaci witamin: B6, B12 oraz B9 (kwas foliowy). Dlatego należy do diety włączyć także produkty zawierające te witaminy, czyli np.:

  • mięso,
  • podroby (wątróbka),
  • czerwoną paprykę,
  • szpinak,
  • brukselkę,
  • sałatę,
  • ziemniaki,
  • ryby,
  • produkty pełnoziarniste,
  • nasiona roślin strączkowych,
  • nabiał.

Stwierdzono również, że korzystny wpływ na poziom serotoniny wywiera ekspozycja na światło słoneczne (często fototerapia jest stosowana w leczeniu depresji) oraz aktywność fizyczna (np. jazda na rowerze, pływanie, nawet dłuższy spacer – minimum 25 minut dziennie).

Jej prawidłowemu stężeniu w organizmie sprzyja ponadto prowadzenie higienicznego trybu życia. Przede wszystkim należy dbać o wypoczynek, relaks po pracy oraz odpowiednią ilość snu.

Należy unikać sytuacji stresujących i starać się więcej czasu poświęcać na spotkania w miłym gronie rodziny oraz przyjaciół, ponieważ śmiech wyzwala produkcję serotoniny.

Niedobór można również uzupełnić farmaceutykami, zawierającymi L-tryptofan, jak np.: AjiPure L-Tryptofan, L-Tryptofan Pro Sport, L-Tryptofan Now Foods itp.

Nadmiar serotoniny w organizmie

Okazuje się, że nie tylko niedobór serotoniny wpływa negatywnie na nasze zdrowie, ale również jej nadmiar. Może być on spowodowany obecnością rakowiaków – guzów, które najczęściej umiejscawiają się w jelicie cienkim, wyrostku robaczkowym, trzustce, okrężnicy, (rzadziej w oskrzelach i płucach). Wpływają one na wzrost poziomu serotoniny. Badanie jej stężenia we krwi wykorzystywane jest w diagnostyce rakowiaka u osób z objawami sugerującymi obecność nowotworu (tzw. zespół rakowiaka lub zespół Bjork-Thorsona). Do objawów tych należą między innymi:

  • przekrwienie skóry twarzy,
  • bóle brzucha,
  • biegunki,
  • przyspieszenie tętna,
  • zmiany w zastawkach serca prawego,
  • potliwość,
  • ataki astmy oskrzelowej.

Często badanie uzupełnia się oznaczaniem serotoniny w 24. godzinnej zbiórce moczu, co odzwierciedla dobową produkcję hormonu i eliminuje wpływ wahań jego stężenia na interpretację wyników oznaczeń wykonywanych we krwi.

Badanie serotoniny wykorzystywane jest także w diagnostyce mastocytozy i innych nowotworów neuroendokrynnych.

Nadmiar serotoniny obserwuje się ponadto w przypadku schizofrenii.

Może być także spowodowany tzw. zespołem serotoninowym – zaburzeniem, które pojawia się w wyniku równoczesnego zażywania różnych leków, wpływających na poziom serotoniny w organizmie.

Do typowych dolegliwości wywołanych nadmiarem serotoniny należą:

  • dreszcze, ból głowy,
  • nudności,
  • biegunka,
  • rozszerzenie źrenic,
  • podwyższenie temperatury ciała,
  • wzrost ciśnienia tętniczego krwi,
  • tachykardia,
  • niepokój,
  • halucynacje,
  • drgawki.

Niektóre źródła podają, że nadmiar serotoniny może doprowadzić również do zmniejszenia masy kości i zwiększenia ryzyka złamań.

Jak serotonina wykorzystywana jest w medycynie?

Ponieważ wiele schorzeń wywołanych jest nadmiarem lub niedoborem serotoniny, leki wpływające na jej stężenie we krwi znajdują szerokie zastosowanie w medycynie. Do najbardziej znanych tego typu preparatów należą dwa rodzaje środków stosowanych w leczeniu stanów lękowych oraz zaburzeń depresyjnych: zawierające inhibitory MAO (np. moklobemid, rasagilina) oraz wychwytu zwrotnego serotoniny (np. citalopram, sertralina).

Inhibitory MAO, a dokładnie inhibitory monoaminooksydazy oddziałują na enzymy odpowiedzialne za rozkładanie neurotransmiterów. Dzięki nim enzymy te przestają być aktywne, co powoduje zwiększenie stężenia serotoniny oraz dopaminy. Gdy chory na depresję przyjmuje inhibitory MAO, poprawia się jego nastrój, sen i koncentracja.

Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) wstrzymują ponowną absorpcję serotoniny przez neurony, a mówiąc krócej – ich działanie polega na blokowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny. Tabletki te należy przyjmować ściśle według wskazań lekarza, ponieważ ich przedawkowanie może nawet doprowadzić do śmierci.

W środkach przeciwwymiotnych (np. ondansetron), wykorzystuje się związki blokujące receptory serotoninowe 5-HT3, znajdujące się w zakończeniach nerwu błędnego i w przewodzie pokarmowym.

U osób cierpiących na migreny stosuje się preparaty z grupy tryptanów. Jak wiadomo, napady bólowe w migrenie związane są z rozszerzeniem naczyń mózgowych. Tryptany wykazują zdolność do pobudzania receptorów serotoninowych, dzięki czemu dochodzi do obkurczania się naczyń krwionośnych w mózgu. Ponadto hamują one uwalnianie się serotoniny w synapsach włókien nerwowych oraz hamują przewodzenie w części nerwu trójdzielnego, która odpowiada za dostarczanie bodźców czuciowych z oka oraz oczodołu. Dzięki temu tryptany zmniejszają nie tylko ból głowy, ale również światłowstręt.

W aptekach można spotkać wiele preparatów ukierunkowanych na zwiększenie poziomu serotoniny, dzięki czemu poprawiają nastrój, pozwalają zniwelować łagodne zaburzenia lękowo-depresyjne, ułatwiają zaśnięcie i zwiększają koncentrację. Należą do nich np. Depresanum, Asertin, Tonisol, Rhodiola oraz 5-http, Zembrin.

Niniejszy artykuł nie jest poradą medyczną i ma charakter wyłącznie informacyjny.

Serce i układ krążenia Niskie ciśnienie: czy wymaga leczenia? – przyczyny, objawy, leczenie
Niskie ciśnienie tętnicze (hipotonia, niedociśnienie, hipotensja) może wystąpić u każdej osoby, nawet małych dzieci i sportowców. Chociaż nie jest tak częste i tak niebezpieczne, jak nadciśnienie tętnicze i przeważnie nie utrudnia...
Zdrowy tryb życia Czosnek niedźwiedzi – stosowanie, właściwości, uprawa. Co musisz wiedzieć o czosnku niedźwiedzim?
Każdy z nas wie, jak cenne właściwości lecznicze posiada czosnek pospolity. Nie wszyscy jednak wiedzą, że pod względem zawartości pewnych substancji przewyższa go czosnek niedźwiedzi. Jeszcze do niedawna traktowany był jako ciekawostka prz...
Informacje dla pacjenta Monocyty – o czym świadczą podwyższone monocyty?
Monocyty to komórki, które wchodzą w skład białych krwinek (leukocytów). Krążą one we krwi i w razie potrzeby wydostają się z naczyń krwionośnych do tkanek otaczających dane naczynie. W trakcie tego procesu przeistaczają się w makrofa...
Odporność, wzmocnienie organizmu Eozynofilia: o czym świadczą podwyższone eozynofile? Objawy, przyczyny, normy
Badanie krwi to jedno z podstawowych metod diagnostycznych wielu chorób. Za jego pomocą możliwe jest oznaczenie wielu parametrów, w tym eozynofilów. To jeden z rodzajów białych krwinek, które pełnią istotną funkcję w...
Informacje dla pacjenta Rzeżucha – wartości odżywcze i właściwości lecznicze. Jak uprawiać rzeżuchę w domu?
Rzeżucha wielu osobom kojarzy się wyłącznie ze świętami wielkanocnymi. Okazuje się jednak, że ta niepozorna roślina jest bogatym źródłem witamin i minerałów, dlatego warto włączać ją do diety przez cały rok.Rzeżucha – czym jest?...
Informacje dla pacjenta Czym jest hydroksyzyna (hydroxyzinum) na uspokojenie? Dawkowanie i przeciwwskazania
Gdy leki dostępne bez recepty oraz naturalne specyfiki przestają być skuteczne, zazwyczaj poszukiwane są nowe rozwiązania problemu związanego ze stresem. Jeśli mowa o <span...
Informacje dla pacjenta Witamina B12: jakie są jej właściwości? Skutki niedoboru i nadmiaru witaminy B12
Witamina B12 utrzymuje w dobrej kondycji układ krwionośny, nerwowy czy pokarmowy. Jej niedobór stanowi częsty problem, jednak właściwa suplementacja i dieta bogata w produkty pochodzen...
Sport i fitness Kreatyna – działanie, rodzaje, właściwości i efekty suplementu dla sportowców
Kreatyna to związek azotowy, który znajduje się przede wszystkim w mięśniach człowieka. Co ciekawe, nazwa pochodzi od greckiego słowa "keras", które oznacza mięso. To właśnie ono jest najważniejszym źródłem kreatyny w naszej diecie...
Choroby skóry Glistnik jaskółcze ziele – skuteczna broń nie tylko na kurzajki. Na co pomaga i jak stosować?
Natura już od początku istnienia człowieka obdarzała go niesamowitym bogactwem ziół, które są w stanie leczyć wiele schorzeń i problemów zdrowotnych. Tak jest w przypadku glistnika - rośliny powszechnie występującej w wielu miejscach i ...

Choroby skóry Różyczka (choroba) – jakie są przyczyny, objawy i leczenie?
Chociaż różyczka należy do stosunkowo niegroźnych i łagodnych chorób wieku dziecięcego, nie znaczy to, że można ją lekceważyć. Zdarza się bowiem, że potrafi spowodować poważne p...
Choroby skóry Toczeń rumieniowaty układowy – jakie są przyczyny, objawy, leczenie?
Toczeń rumieniowaty układowy jest chorobą dość ciężką w diagnostyce. To przypadłość reumatyczna, gdzie w niektórych przypadkach pierwsze objawy dość mocno przypominają infekcję ba...
Sport i fitness Modzele, nagniotki, odciski – czym są i jak je usunąć? Sprawdzone plastry na odciski
Odciski, nagniotki i modzele potrafią mocno uprzykrzyć życie. Powodują ból, utrudniają chodzenie, wyglądają nieestetycznie. Często powstają w najmniej odpowiednim momencie, przed ważną...
Choroby męskie Zapalenie napletka i żołędzi prącia – objawy, przyczyny i skuteczne leczenie
Zapalenie napletka i żołędzi prącia to dość częsta dolegliwość u mężczyzn, która może powodować dyskomfort, ból, a czasem także niepokój. Objawy takie jak zaczerwienienie...
Serce i układ krążenia Drętwienie lewej ręki – przyczyny, choroby, leczenie
Drętwienie lewej ręki, czy też jej cierpnięcie lub mrowienie to dolegliwość, którą warto rozgraniczyć od bólu ręki. Podczas gdy drętwienie jest po prostu nieprzyjemne i...
Serce i układ krążenia Jakie są domowe sposoby na opuchnięte kostki u nóg?
Niemal każdemu dorosłemu przynajmniej raz w życiu dolegały opuchnięte kostki u nóg. Przyczyn tego stanu rzeczy może być wiele: od upału, poprzez choroby układu krążenia, na chorobach endokrynologicznych kończąc. Co s...
Informacje dla pacjenta Mniszek lekarski – właściwości, zastosowanie oraz działanie
Mniszek lekarski, potocznie nazywany mleczem lub dmuchawcem, rosnący powszechnie na trawnikach i łąkach, traktowany jest przez wielu ludzi, jako pospolity i uciążliwy do wytępienia chwast. To bylina, która łatwo wysiewa się z nasion ...
Układ oddechowy Gazometria krwi – co to za badanie i kiedy się je wykonuje?
Gazometria krwi to specjalistyczne badanie laboratoryjne, które pozwala ocenić, jak organizm radzi sobie z wymianą gazową, czyli dostarczaniem tlenu do tkanek i usuwaniem dwutle...
Choroby nowotworowe Guzek pod pachą – czy zawsze oznacza coś groźnego?
Pojawienie się guzka pod pachą budzi niepokój, zwłaszcza gdy towarzyszy mu ból, obrzęk lub zmiany skórne. Choć pierwszym skojarzeniem może być poważna choroba, najczęście...

Dlaczego my?
why-us-img

Odbiór osobisty w aptece

why-us-img

Profesjonalna obsługa

why-us-img

Szybka wysyłka

why-us-img

Legalnie działająca apteka

why-us-img

Płatność online lub za pobraniem