Test ureazowy na Helicobacter pylori – jak wygląda, kiedy się go wykonuje i jak interpretować wynik?

Helicobacter pylori (H. pylori) to bakteria, która może przez długi czas bytować w żołądku bez wyraźnych objawów. U części osób zakażenie prowadzi jednak do przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka, choroby wrzodowej, a w dłuższej perspektywie może zwiększać ryzyko poważnych chorób tego narządu. Jedną z metod wykrywania bakterii jest szybki test ureazowy, wykonywany z wycinka pobranego podczas gastroskopii. Na czym polega badanie, kiedy lekarz może je zlecić i co oznacza wynik dodatni lub ujemny?

Helicobacter pylori a ureaza – jaki jest związek?

Ureaza to enzym wytwarzany przez H. pylori, który ma istotne znaczenie dla zdolności bakterii do przetrwania w silnie kwaśnym środowisku żołądka. Enzym rozkłada mocznik do amoniaku i dwutlenku węgla. Powstający amoniak przyczynia się do podwyższenia pH w bezpośrednim otoczeniu bakterii, częściowo neutralizując działanie kwasu solnego. Dzięki temu H. pylori może przetrwać i kolonizować błonę śluzową żołądka.

Ta właściwość bakterii jest wykorzystywana w diagnostyce. Jeżeli fragment błony śluzowej żołądka zawiera H. pylori, obecna w nim ureaza rozkłada mocznik znajdujący się w podłożu testowym. Towarzysząca temu zmiana pH powoduje zmianę koloru wskaźnika, co pozwala stwierdzić aktywność ureazy.

To właśnie zdolność H. pylori do produkcji tego enzymu jest podstawą działania szybkiego testu ureazowego. Ureaza jest również wykorzystywana w innych metodach diagnostycznych, między innymi w oddechowym teście ureazowym.

Czym jest test ureazowy na H. pylori?

Test ureazowy, określany również jako szybki test ureazowy (RUT, rapid urease test), jest badaniem służącym do wykrywania H. pylori w błonie śluzowej żołądka. Wymaga pobrania niewielkiego fragmentu tkanki podczas gastroskopii, dlatego należy do inwazyjnych metod diagnostycznych.

Pobrany wycinek umieszcza się w specjalnym podłożu zawierającym mocznik i wskaźnik pH. Jeżeli w próbce znajduje się H. pylori, bakteria produkuje ureazę, która rozkłada mocznik. Powstające produkty reakcji zmieniają odczyn środowiska, a wskaźnik zmienia barwę.

W praktyce oznacza to, że podczas samego testu nie pobiera się dodatkowej próbki krwi ani nie wykonuje kolejnego nakłucia. Materiał do badania pochodzi z biopsji wykonanej w trakcie gastroskopii.

Warto przy tym pamiętać, że określenie „test ureazowy” może odnosić się również do oddechowego testu ureazowego. Jest to zupełnie inne, nieinwazyjne badanie. Pacjent otrzymuje preparat zawierający znakowany mocznik, a następnie analizowane jest wydychane powietrze. W przypadku testu opisanego w tym artykule materiał stanowi natomiast wycinek błony śluzowej pobrany podczas gastroskopii.

Osoby poszukujące informacji lub produktów związanych z diagnostyką zakażenia mogą sprawdzić dostępne testy na Helicobacter pylori, natomiast szerszy wybór wyrobów do samodzielnej diagnostyki znajduje się w kategorii testy diagnostyczne.

Kiedy wykonuje się test ureazowy na Helicobacter pylori?

Sam test ureazowy nie jest wykonywany rutynowo u każdej osoby z dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego. O jego zastosowaniu decyduje lekarz, uwzględniając objawy, wyniki wcześniejszych badań i wskazania do gastroskopii.

Badanie może być rozważane między innymi u pacjentów z podejrzeniem lub rozpoznaniem choroby wrzodowej żołądka albo dwunastnicy. Zakażenie H. pylori jest jednym z istotnych czynników związanych z rozwojem choroby wrzodowej, dlatego jego wykrycie ma znaczenie dla dalszego postępowania.

Diagnostyka zakażenia może być również związana z objawami dyspepsji, czyli dolegliwościami określanymi potocznie jako niestrawność. Należą do nich między innymi:

• uczucie pełności po posiłku,
• szybkie uczucie sytości,
• ból lub pieczenie w nadbrzuszu,
• wzdęcia,
• nudności,
• odbijanie.

Nie każda niestrawność oznacza jednak zakażenie H. pylori. Jeżeli nie ma potrzeby wykonywania gastroskopii, lekarz może zdecydować się na metodę nieinwazyjną, np. test oddechowy lub badanie antygenu bakterii w kale.

Objawem, który również może skłonić pacjenta do konsultacji gastroenterologicznej, jest nawracająca zgaga. Sama zgaga nie jest jednak wskazaniem do wykonania testu ureazowego. Konieczna jest ocena całego obrazu klinicznego.

Podobnie jest w przypadku nawracającej niestrawności. Lekarz może dobrać odpowiednią metodę diagnostyczną w zależności od wieku pacjenta, charakteru objawów oraz obecności tzw. objawów alarmowych.

Test ureazowy może być wykonany także wtedy, gdy podczas gastroskopii stwierdzone zostaną zmiany wymagające diagnostyki pod kątem zakażenia H. pylori. Jeżeli planowana jest gastroskopia, warto wcześniej poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, ponieważ część z nich może zmniejszać wiarygodność wyniku.

Jak wygląda test ureazowy? Przebieg badania krok po kroku

Test ureazowy nie jest wykonywany jako niezależna procedura wymagająca osobnego pobrania materiału. Jest elementem diagnostyki wykonywanej podczas gastroskopii.

Przebieg można przedstawić w kilku etapach:

1. Wykonanie gastroskopii - lekarz wprowadza endoskop przez jamę ustną do górnego odcinka przewodu pokarmowego. W zależności od sytuacji badanie może odbywać się ze znieczuleniem miejscowym gardła lub z zastosowaniem sedacji.
2. Pobranie wycinka - za pomocą narzędzi wprowadzanych przez endoskop lekarz pobiera niewielki fragment błony śluzowej żołądka. Samo pobranie wycinka zwykle nie jest odczuwane jako ból.
3. Umieszczenie materiału w podłożu testowym - próbka trafia do specjalnej kasetki zawierającej mocznik oraz wskaźnik pH.
4. Obserwacja zmiany barwy - jeśli w materiale znajduje się aktywna ureaza wytwarzana przez H. pylori, dochodzi do zmiany odczynu podłoża i zmiany koloru wskaźnika.
5. Interpretacja wyniku - wynik ocenia się zgodnie z instrukcją konkretnego testu i w kontekście całego badania endoskopowego.

Czas uzyskania wyniku zależy od zastosowanego zestawu. W przypadku szybkich testów reakcja może być widoczna już po kilkunastu minutach, ale niektóre testy wymagają dłuższego czasu inkubacji. Dokładny czas odczytu wyniku powinien być zgodny z instrukcją producenta użytego testu.

Trzeba również pamiętać, że pobranie wycinka oznacza wykonanie biopsji w czasie gastroskopii. Sama biopsja jest zazwyczaj dobrze tolerowana, natomiast dolegliwości związane z całym badaniem mogą zależeć od zastosowanej metody znieczulenia oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta.

Jak przygotować się do testu ureazowego na H. pylori?

Przygotowanie do testu ureazowego jest związane przede wszystkim z przygotowaniem do gastroskopii oraz koniecznością uwzględnienia przyjmowanych leków.

Nie należy jednak samodzielnie przerywać leczenia. Decyzję o czasowym odstawieniu lub zmianie terapii powinien podjąć lekarz.

Istotne jest także przestrzeganie zaleceń dotyczących przygotowania do gastroskopii. Zwykle konieczne jest pozostanie na czczo przez określony czas przed badaniem, ale dokładne zasady dotyczące ostatniego posiłku, płynów i przyjmowania leków ustala pracownia endoskopowa.

Jeżeli pacjent przyjmuje lek z grupy IPP z powodu refluksu, zgagi lub innej choroby przewodu pokarmowego, powinien zapytać lekarza, jak bezpiecznie przygotować się do badania.

Wynik testu ureazowego – jak go interpretować?

Wynik szybkiego testu ureazowego może być dodatni, ujemny albo niejednoznaczny, zależnie od zastosowanego zestawu i sposobu interpretacji.

• Dodatni wynik oznacza wykrycie aktywności ureazy w pobranym materiale i przy prawidłowym wykonaniu badania silnie przemawia za obecnością H. pylori. W takiej sytuacji lekarz ocenia wynik razem z obrazem gastroskopii, objawami oraz pozostałymi informacjami klinicznymi. Aktualne zalecenia wskazują, że osoby z potwierdzonym zakażeniem powinny otrzymać odpowiednie leczenie eradykacyjne.
• Ujemny wynik nie zawsze oznacza, że bakterii nie ma. Szczególne znaczenie mają czynniki obniżające czułość badania, takie jak wcześniejsze przyjmowanie IPP, antybiotyków lub bizmutu. Na wynik może wpływać również krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego oraz niektóre zmiany w błonie śluzowej żołądka.

Dlatego ujemnego wyniku nie powinno się interpretować w oderwaniu od okoliczności wykonania badania. Jeżeli podejrzenie zakażenia pozostaje wysokie, lekarz może zalecić inną metodę diagnostyczną.

Ważne jest też rozróżnienie diagnostyki zakażenia od kontroli skuteczności leczenia. Test ureazowy wykonywany podczas gastroskopii może wykryć bakterie, ale po zakończeniu terapii eradykacyjnej preferowane są metody umożliwiające wiarygodne potwierdzenie eliminacji H. pylori, przede wszystkim test oddechowy, badanie antygenu w kale lub odpowiednie badanie biopsji.

Test ureazowy a inne metody wykrywania Helicobacter pylori

Szybki test ureazowy jest tylko jedną z metod rozpoznawania zakażenia H. pylori. Wybór badania zależy między innymi od tego, czy pacjent ma wskazania do gastroskopii.

• Test ureazowy z wycinka ma tę zaletę, że może zostać wykonany przy okazji gastroskopii. Nie wymaga więc osobnej procedury pobrania materiału. Jednocześnie jego ograniczeniem jest konieczność wykonania badania endoskopowego.
• Oddechowy test ureazowy jest nieinwazyjny. Pacjent spożywa specjalnie przygotowany mocznik, a następnie analizowane jest wydychane powietrze. Jeżeli w żołądku znajduje się H. pylori produkująca ureazę, dochodzi do przemian, których produkty można wykryć w wydychanym powietrzu.
• Badanie antygenu H. pylori w kale również jest metodą nieinwazyjną. Wykorzystuje próbkę kału i może być stosowane zarówno do diagnostyki zakażenia, jak i do potwierdzenia skuteczności leczenia.
• Badania serologiczne, czyli oznaczanie przeciwciał przeciwko H. pylori we krwi, mają inne ograniczenie. Przeciwciała mogą utrzymywać się przez długi czas po przebyciu zakażenia, dlatego dodatni wynik nie musi oznaczać aktywnej infekcji. Z tego względu serologia ma ograniczone zastosowanie w potwierdzaniu aktualnego zakażenia i nie jest odpowiednią metodą kontroli eradykacji.

Dobór badania powinien należeć do lekarza. Jeżeli pacjent ma wskazania do gastroskopii, test ureazowy może być wykonany z pobranego materiału. Gdy endoskopia nie jest potrzebna, często wybiera się nieinwazyjny test oddechowy lub badanie antygenu w kale.

Test ureazowy – ograniczenia, możliwe błędy i przeciwwskazania

Najważniejszym ograniczeniem testu ureazowego jest fakt, że wymaga gastroskopii i pobrania wycinka błony śluzowej żołądka. Nie jest więc badaniem, które można wykonać całkowicie niezależnie od procedury endoskopowej.

Znaczenie ma również miejsce pobrania wycinka i rozmieszczenie bakterii w błonie śluzowej żołądka. W określonych sytuacjach lekarz może pobrać materiał z różnych obszarów żołądka, aby zwiększyć szansę wykrycia bakterii.

Ponieważ test jest częścią gastroskopii, dotyczą go również przeciwwskazania i ograniczenia związane z tym badaniem. Gastroskopia jest na ogół bezpieczną procedurą, ale w określonych sytuacjach lekarz może odroczyć ją lub zastosować szczególne środki ostrożności. O kwalifikacji decyduje lekarz na podstawie stanu zdrowia pacjenta.

Warto pamiętać, że samo pobranie wycinka nie jest zwykle najbardziej odczuwalnym elementem gastroskopii. Ewentualne dolegliwości są częściej związane z wprowadzeniem endoskopu, odruchem wymiotnym czy zastosowanym znieczuleniem.

Helicobacter pylori i możliwe powikłania zakażenia

Zakażenie H. pylori może przebiegać bezobjawowo, ale u części osób prowadzi do przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka. Bakteria jest również związana z rozwojem choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Przewlekłe zakażenie może powodować zmiany w błonie śluzowej, które w dłuższej perspektywie zwiększają ryzyko rozwoju raka żołądka. H. pylori jest także związana z rozwojem chłoniaka MALT żołądka.

Nie oznacza to, że każda osoba zakażona bakterią zachoruje na chorobę wrzodową lub nowotwór. Ryzyko zależy między innymi od cech szczepu bakterii, predyspozycji gospodarza, czasu trwania zakażenia i innych czynników.

Jednym z powodów, dla których rozpoznanie zakażenia ma znaczenie kliniczne, jest możliwość zastosowania leczenia eradykacyjnego, którego celem jest usunięcie bakterii z przewodu pokarmowego. W przypadku objawów sugerujących chorobę wrzodową, takich jak nawracający ból lub pieczenie w nadbrzuszu, nie należy ograniczać się do leczenia objawowego.

Test ureazowy na H. pylori – najczęściej zadawane pytania

Czy test ureazowy jest bolesny?

Sam test ureazowy nie powinien powodować bólu. Wymaga jednak pobrania wycinka błony śluzowej żołądka podczas gastroskopii. Pacjent może odczuwać dyskomfort związany przede wszystkim z przebiegiem gastroskopii. Zastosowanie miejscowego znieczulenia gardła lub sedacji może zmniejszyć nieprzyjemne odczucia.

Czy przed testem ureazowym można jeść i pić?

Ponieważ test ureazowy wykonywany jest podczas gastroskopii, należy przestrzegać zasad przygotowania do tego badania, w tym zaleceń dotyczących pozostania na czczo. Dokładny czas, przez jaki nie wolno spożywać pokarmów ani płynów, może zależeć od rodzaju badania i zastosowanego znieczulenia. Instrukcje przekazuje pracownia endoskopowa.

Czy antybiotyki wpływają na wynik testu ureazowego?

Tak. Antybiotyki mogą zmniejszyć liczbę bakterii H. pylori i zwiększyć ryzyko fałszywie ujemnego wyniku. Z tego powodu aktualne zalecenia przewidują przerwę wynoszącą około 4 tygodni przed badaniem. Podobny problem dotyczy preparatów bizmutu. Nie należy jednak samodzielnie odstawiać antybiotyku ani innych leków. Jeżeli badanie ma być wykonane w najbliższym czasie, trzeba poinformować lekarza o zakończonej lub trwającej antybiotykoterapii.

Czy dodatni test ureazowy oznacza konieczność leczenia?

Dodatni test ureazowy wykonany prawidłowo wskazuje na obecność H. pylori i jest podstawą do dalszego postępowania leczniczego. Aktualne zalecenia wskazują, że osoby z potwierdzonym zakażeniem powinny zostać poddane leczeniu eradykacyjnemu.

Kiedy powtórzyć badanie po leczeniu Helicobacter pylori?

Po zakończeniu leczenia należy potwierdzić eradykację bakterii, ponieważ ustąpienie objawów nie oznacza automatycznie jej całkowitego usunięcia. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami kontrolne badanie wykonuje się co najmniej 4 tygodnie po zakończeniu antybiotykoterapii, a przed badaniem należy zachować odpowiednią przerwę w stosowaniu IPP – zwykle około 2 tygodni. Do potwierdzenia eradykacji wykorzystuje się przede wszystkim test oddechowy, oznaczenie antygenu w kale lub odpowiednie badanie oparte na biopsji. Zbyt wczesne wykonanie badania może prowadzić do uzyskania wyniku fałszywie ujemnego. Dlatego termin kontroli powinien zostać ustalony z lekarzem prowadzącym.