Test na boreliozę – jakie badanie wybrać i kiedy je wykonać?

W diagnostyce chorób odkleszczowych ważną rolę odgrywają testy serologiczne, takie jak ELISA czy Western blot. Borelioza może bowiem dawać nietypowe objawy i niekiedy trudno rozpoznać ją wyłącznie po symptomach. Jak przygotować się do badania na boreliozę, czy test na boreliozę jest wiarygodny i kiedy najlepiej go wykonać?

Test na boreliozę – kiedy jest najlepszy moment na badanie?

Kiedy zrobić badanie na boreliozę? Badanie w kierunku boreliozy (Borrelia burgdorferi) najlepiej wykonać po ok. 3-4 tygodniach od ukłucia przez kleszcza. Jeżeli wykonamy badanie serologiczne zbyt wcześnie (w tzw. okienku serologicznym), musimy liczyć się z dużym prawdopodobieństwem uzyskania wyniku fałszywie ujemnego. Dzieje się tak, ponieważ organizm nie zdąży wytworzyć jeszcze przeciwciał skierowanych przeciwko drobnoustrojom. Przeciwciała IgM pojawiają się zwykle po 3-4 tygodniach, a IgG po 4-6 tygodniach.

W tym czasie warto obserwować miejsce ukąszenia kleszcza pod kątem pojawienia się zmian skórnych, takich jak rumień wędrujący, oraz wystąpienie innych objawów boreliozy – podwyższonej temperatury, bólów i zawrotów głowy czy dreszczy.

Najskuteczniejsze badanie na boreliozę – diagnostyka dwuetapowa

Jakie badania na boreliozę? W rozpoznaniu zakażenia boreliozą standardowo stosuje się diagnostykę dwuetapową. Najczęściej opiera się ona na połączeniu testu na boreliozę ELISA, jako badania przesiewowego, z bardziej specyficznym testem Western blot. Taki schemat minimalizuje ryzyko wyników fałszywie dodatnich.

Test potwierdzający wykonuje się w sytuacji, gdy badanie przesiewowe jest pozytywne lub niejednoznaczne. Jeżeli wynik badania ELISA jest negatywny, z reguły nie wykonuje się kolejnych badań, chyba że u pacjenta wystąpią objawy wskazujące na boreliozę.

Test ELISA – badanie przesiewowe

Metoda immunoenzymatyczna (ELISA) to pierwszy krok w diagnostyce serologicznej boreliozy. Badanie polega na wykrywaniu przeciwciał IgM i IgG we krwi, wytwarzanych przez organizm w odpowiedzi na zakażenie krętkami Borrelia. Test na boreliozę ELISA, wykonany w odpowiednim czasie, cechuje się wysoką czułością. Oznacza to, że rzadko otrzymuje się wynik fałszywie ujemny. Jednak jego specyficzność jest niższa, a zatem mogą pojawić się wyniki fałszywie dodatnie. Sytuacja ta dotyczy w szczególności osób, u których występują inne infekcje. Stąd też pozytywny wynik ELISA nie jest wystarczający do postawienia jednoznacznej diagnozy i wymaga potwierdzenia.

Test Western Blot – potwierdzenie wyniku

Po uzyskaniu pozytywnego wyniku testu ELISA, borelioza musi zostać potwierdzona w dalszej diagnostyce. W takim wypadku najczęściej wykonuje się test Western blot. Metoda ta charakteryzuje się wyższą specyficznością w wykrywaniu przeciwciał przeciwko konkretnym białkom Borrelia. Dzięki Western blot można rozpoznać obecność przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom specyficznym bakterii. Umożliwia to odróżnienie rzeczywistej reakcji immunologicznej od nieswoistych reakcji krzyżowych.

Domowy test na boreliozę z apteki – jak działa i czy jest wiarygodny?

W aptekach znajdziemy szybkie testy kasetkowe, które mogą pomóc nam we wstępnym zdiagnozowaniu boreliozy. Pamiętajmy jednak, że testy na boreliozę z apteki to narzędzie pomocnicze, a wynik, który z nich otrzymujemy, nie jest równoznaczny z diagnozą i powinien zostać potwierdzony badaniami laboratoryjnymi. Testy apteczne, takie jak Tik'alert, działają na zasadzie wykrywania przeciwciał w próbce krwi pobranej z palca. Drugą kategorię stanowią zestawy typu „zbadaj kleszcza”. Testy te sprawdzają, czy sam kleszcz był nosicielem bakterii. Ich wynik może jedynie wskazywać na potencjalne ryzyko zakażenia, ponieważ nie każde ukłucie zarażonego kleszcza musi wiązać się z transmisją patogenu.

Ile kosztuje badanie na boreliozę? Cena i refundacja NFZ

Badanie krwi na boreliozę można wykonać prywatnie lub na NFZ. Refundacja możliwa jest wyłącznie po otrzymaniu skierowania od specjalisty. Wykonanie pakietu badań ELISA w prywatnym laboratorium to wydatek rzędu 100-200 zł. Za test potwierdzający Western blot zapłacimy natomiast od ok. 150 do 300 zł.

Jak przygotować się do badania krwi na boreliozę?

Testy na boreliozę, takie jak ELISA czy Western blot, nie wymagają szczególnego przygotowania. Nie muszą być też wykonywane na czczo. Najważniejsze, by odczekać minimum 3-4 tygodnie od ukąszenia kleszcza, by organizm zdążył wytworzyć przeciwciała. Przed badaniem należy natomiast poinformować personel o przyjmowanych lekach, w szczególności antybiotykach, które mogą wpłynąć na wynik.

Interpretacja wyników – co oznaczają przeciwciała IgM i IgG?

Jak interpretować wyniki testu na boreliozę?

• IgM ujemne i IgG ujemne – brak przeciwciał zwykle oznacza brak kontaktu z krętkiem Borrelia, o ile badanie zostało wykonane w odpowiednim czasie,
• IgM dodatnie, IgG ujemne – może oznaczać świeże zakażenie. Przeciwciała IgM wytwarzane są szybciej, zanim jeszcze zaczną pojawiać się przeciwciała IgG,
• IgM dodatnie, IgG dodatnie – wytwarzanie przez organizm obydwu typów przeciwciał może wskazywać na aktywną, wczesną lub przewlekłą fazę zakażenia. Taki wynik wymaga pilnej konsultacji lekarskiej,
• IgM ujemne, IgG dodatnie – może świadczyć o przebytym zakażeniu w przeszłości. IgG mogą utrzymywać się nawet przez kilka lat po wyleczeniu.

FAQ: najczęściej zadawane pytania

• Czy wynik ujemny zawsze wyklucza boreliozę?

Nie, wynik ujemny badania na boreliozę nie zawsze wyklucza chorobę, szczególnie w pierwszych tygodniach po usunięciu kleszcza. W tym czasie występuje tzw. okno serologiczne i organizm może nie wytworzyć jeszcze przeciwciał lub jest ich zbyt mało, by mogły zostać wykryte.

• Czy można wykonać test na boreliozę zaraz po ukąszeniu?

Nie, testy wykrywające przeciwciała najlepiej wykonać po ok. 4 tygodniach od ukąszenia kleszcza. Wcześniej wynik nie będzie wiarygodny i może być fałszywie ujemny.

• Jakie są objawy boreliozy mimo ujemnego wyniku testu?

Ogólnoustrojowe objawy boreliozy na początku bywają podobne do objawów grypy. Są to bóle głowy, gorączka, bóle stawów, zmęczenie. W późniejszej fazie mogą pojawić się obrzęki stawów, problemy neurologiczne (zaburzenia koncentracji, pamięci, mrowienie, drętwienie, porażenie nerwu twarzowego) czy problemy psychiatryczne (lęki, wahania nastroju, depresja) oraz problemy ze strony układu naczyniowo-sercowego (duszności, kołatanie serca). Ich wystąpienie wymaga pilnego rozpoczęcia leczenia boreliozy.

• Czy test na boreliozę z kleszcza jest wiarygodny?

Badanie kleszcza wykrywa jedynie obecność bakterii w samym kleszczu, nie może natomiast potwierdzić, czy doszło do zakażenia u człowieka. Co więcej, nawet negatywny wynik nie wyklucza infekcji. Dlatego badanie samego kleszcza nie jest rekomendowane przez lekarzy chorób zakaźnychtes jako podstawa do diagnozy u ludzi.

Test na boreliozę – wyniki, wiarygodność, rodzaje. Podsumowanie

Najskuteczniejsze badanie na boreliozę opiera się na dwuetapowej diagnostyce, w której w pierwszej kolejności wykonuje się testy przesiewowe ELISA, a ewentualny wynik dodatni potwierdza się bardziej specyficznym badaniem Western blot. W kontekście interpretacji wyników istotna jest konsultacja lekarska, a w przypadku potwierdzenia choroby odpowiednio dobrana antybiotykoterapia.