Skala Apgar – co ocenia, jak interpretować wyniki i za co noworodek dostaje punkty

Ocena noworodka w skali Apgar to pierwsze badanie, któremu poddawane jest dziecko tuż po narodzinach. Pozwala ono ocenić, jak noworodek radzi sobie w pierwszych chwilach życia poza organizmem matki. Narzędzie to zostało opracowane w latach 50. XX wieku przez amerykańską lekarkę Virginię Apgar i do dziś stanowi jeden z fundamentów współczesnej neonatologii. Dowiedz się wszystkiego, co musisz wiedzieć o skali Apgar – co to jest, co ocenia, kiedy wykonuje się badanie i jak interpretuje się wyniki.

Co to jest skala Apgar i jakie ma znaczenie?

Skala Apgar (ang. apgar score lub apgar scale) to prosty i powszechnie stosowany system punktacji, który służy do szybkiej oceny stanu klinicznego noworodka bezpośrednio po porodzie. Opracowała ją amerykańska lekarka Virginia Apgar. Obecnie punktacja Apgar wykorzystywana jest na całym świecie. Jej głównym celem jest sprawdzenie, jak radzi sobie dziecko z adaptacją do życia poza organizmem matki, czyli z tzw. adaptacją pozamaciczną. Ocenie podlegają najważniejsze parametry życiowe (w skali od 0 do 2), dzięki czemu możliwe jest m.in. określenie, czy noworodek wymaga natychmiastowej pomocy medycznej, takiej jak wsparcie oddechowe czy resuscytacja krążeniowo-oddechowa (RKO).

Kiedy wykonuje się ocenę w skali Apgar?

Ocena w skali Apgar wykonywana jest rutynowo u każdego noworodka w 1. oraz w 5. minucie życia. Pierwszy pomiar ma znaczenie dla oceny funkcji życiowych i ewentualnego podjęcia interwencji medycznych, z kolei na podstawie drugiego personel medyczny jest w stanie stwierdzić, czy stan dziecka ulega poprawie, czy pogorszeniu.

Punktacja Apgar – kiedy badanie zostaje powtórzone?

Jeżeli noworodek uzyska niską punktację (stan średni lub zły), badanie zostanie powtórzone po kolejnych 5 minutach. W takiej sytuacji najczęściej wykonuje się je jeszcze w 10. i 15. minucie, a w razie potrzeby także w 20. minucie. Pozwala to na ciągłe monitorowanie stanu dziecka oraz słuszności podejmowanych działań.

Co ocenia skala Apgar – wyjaśnienie akronimu

Ocena noworodka po porodzie w skali Apgar obejmuje pięć podstawowych parametrów życiowych, które razem dają obraz ogólnego stanu zdrowia. Nazwa „Apgar” jest jednocześnie akronimem ułatwiającym neonatologom czy położnym zapamiętanie elementów, które należy ocenić. Odnosi się do pierwszych liter ich angielskich nazw.

Appearance – kolor skóry

Pierwszym ocenianym parametrem jest wygląd skóry noworodka, który odzwierciedla stopień utlenowania krwi i wydolność układu krążenia. Różowa skóra dziecka świadczy o prawidłowym dotlenieniu tkanek. Często jednak obserwuje się tzw. sinicę obwodową, czyli zasinienie dłoni i stóp przy jednoczesnym różowym tułowiu. Jest to zjawisko fizjologiczne i nie musi budzić niepokoju. Na poważniejsze problemy z oddychaniem lub krążeniem może natomiast wskazywać sinica uogólniona (sine dziecko po porodzie), która wymaga natychmiastowej reakcji.

Pulse – czynność serca

Czynność serca to jeden z najważniejszych wskaźników w skali Apgar. Tętno noworodka mierzone jest zwykle przez osłuchiwanie lub badanie pępowiny. Prawidłowa akcja serca powinna przekraczać 100 uderzeń na minutę. Niższe wartości (1 punkt w skali Apgar) mogą świadczyć o niedotlenieniu lub innych zaburzeniach wymagających interwencji, natomiast brak wyczuwalnego tętna (oceniane jako 0 punktów w skali Apgar) jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia.

Grimace – reakcja na bodźce

Parametr ten odnosi się do reakcji noworodka na bodźce zewnętrzne i pozwala ocenić funkcjonowanie układu nerwowego oraz obecność odruchów bezwarunkowych. Personel medyczny sprawdza zatem, jak dziecko reaguje na delikatne drażnienie okolic nozdrzy i ust, np. podczas oczyszczania dróg oddechowych. Prawidłowo dziecko powinno wyraźnie zareagować, donośnie płacząc, kichając czy kaszląc. Jeżeli na twarzy noworodka pojawia się jedynie grymas, otrzymuje ono 1 punkt. Brak reakcji (0 punktów) może sugerować zaburzenia neurologiczne lub skutki niedotlenienia.

Activity – napięcie mięśniowe

Ocena napięcia mięśniowego polega na obserwacji spontanicznej aktywności ruchowej oraz ułożenia kończyn dziecka. Zdrowe dziecko zwykle przyjmuje pozycję z lekko zgiętymi kończynami i wykazuje wyraźną aktywność. Jeśli zaś występuje ułożenie zgięciowe, ale mięśnie nie są odpowiednio napięte, a przy próbach prostowania kończyn maluch nie stawia oporu, przyznaje się 1 punkt w skali Apgar. Z kolei przy braku ruchów i wiotkim ciele przyznaje się 0 punktów. Tzw. wiotkość noworodka może wiązać się m.in. z niedotlenieniem okołoporodowym, wpływem leków podanych matce w trakcie porodu lub innymi zaburzeniami.

Respiration – czynność oddechowa

Skala Apgar – co ocenia? Ostatnim elementem oceny jest sposób oddychania. 2 punkty przyznaje się, jeżeli dziecko głośno i intensywnie płacze. Świadczy to o dobrym rozprężeniu płuc i skutecznej wentylacji. W niektórych przypadkach oddech może być jednak nieregularny, płytki lub osłabiony. Wtedy noworodek wydaje ciche dźwięki lub wcale nie płacze. Najbardziej niepokojący jest brak oddechu.

Punktacja w skali Apgar – jak czytać wyniki?

Za każdy z wymienionych parametrów noworodek może otrzymać od 0 do 2 punktów. Oznacza to, że łączny wynik mieści się w przedziale od 0 do 10 punktów. Należy jednak pamiętać, że interpretacja punktów Apgar zawsze odbywa się w kontekście czasu badania i innych parametrów klinicznych, takich jak np. pH krwi pępowinowej, które pozwala dokładniej ocenić stopień niedotlenienia dziecka. Nie służy więc do długoterminowego rokowania.

Punkty Apgar – interpretacja

Stan dobry – wynik 8 do 10 punktów

Uzyskanie od 8 do 10 punktów oznacza, że noworodek znajduje się w dobrym stanie ogólnym i prawidłowo przystosowuje się do życia poza macicą. Dziecko oddycha samodzielnie, ma prawidłową akcję serca, dobre napięcie mięśniowe i reaguje na bodźce. Co ważne, wiele zdrowych noworodków otrzymuje 9 punktów. Najczęściej wynika to z przejściowego, nieco słabszego zabarwienia skóry.

Stan średni – wynik 4 do 7 punktów

Wynik w przedziale 4-7 punktów wskazuje na stan średni, w którym noworodek może wymagać dodatkowej obserwacji lub wsparcia medycznego. Dziecko może mieć np. osłabiony oddech, obniżone napięcie mięśniowe albo słabszą reakcję na bodźce. W takiej sytuacji konieczne może okazać się udrożnienie dróg oddechowych lub podanie tlenu, a także kontynuacja oceny w kolejnych minutach życia. Na wynik mogą wpływać rożne czynniki, w tym przebieg porodu, wcześniactwo czy leki podawane matce przed rozwiązaniem.

Stan ciężki – wynik od 0 do 3 punktów

Uzyskanie od 0 do 3 punktów oznacza ciężki stan noworodka i bezpośrednie zagrożenie życia. W takim przypadku niezbędne jest natychmiastowe podjęcie działań medycznych, najczęściej w postaci resuscytacji krążeniowo-oddechowej oraz zaawansowanego wsparcia oddechowego. Najpoważniejszą sytuacją jest całkowity brak oddechu, który może wskazywać na zamartwicę.

Czego nie ocenia skala Apgar – fakty i mity

Należy pamiętać, że punkty w skali Apgar nie służą do przewidywania przyszłego rozwoju intelektualnego lub neurologicznego dziecka czy jego ogólnego zdrowia w dalszych latach życia. Punktacja Apgar to narzędzie służące do oceny aktualnego stanu noworodka.

Warto także obalić mit, że wynik w skali Apgar jest jednoznaczną oceną zdrowia dziecka. W rzeczywistości to jedynie „migawka” pokazująca, jak jego organizm radzi sobie tuż po porodzie. Skala Apgar nie uwzględnia także wielu istotnych parametrów, chociażby takich jak masa urodzeniowa, wady wrodzone, wyniki badań laboratoryjnych, szczegółowa ocena neurologiczna. Otrzymana punktacja nie wpływa też na ewentualne późniejsze problemy skórne lub infekcje jamy ustnej, które mogą pojawić się w kolejnych dniach, jak np. pleśniawki.

FAQ Najczęściej zadawane pytania

• Czy punkty Apgar mają wpływ na rozwój dziecka w przyszłości?

Nie. Skala Apgar nie służy do prognozowania rozwoju dziecka. Niski wynik na początku życia nie oznacza, że dziecko będzie miało problemy w przyszłości.

• Dlaczego wcześniaki rzadko otrzymują 10 punktów?

Ponieważ ich organizm jest mniej dojrzały. U wcześniaków częściej występuje słabsze napięcie mięśniowe czy słabszy oddech.

• Czy wynik Apgar może się pogorszyć po kilku minutach?

Zwykle przy kolejnym badaniu obserwuje się poprawę, jednak w niektórych sytuacjach stan dziecka może pogorszyć się z czasem. Dlatego ocena jest powtarzana, a w razie niskiej punktacji noworodek pozostaje pod ścisłą obserwacją.

• Kto wykonuje badanie w skali Apgar?

Oceny dokonuje wykwalifikowany personel medyczny. Najczęściej jest to neonatolog, lekarz obecny przy porodzie lub położna.

Punkty Apgar – skala, ocena, interpretacja. Podsumowanie

Skala Apgar odgrywa niezwykle istotną rolę w ocenie stanu noworodka po jego urodzeniu i stanowi ważne wsparcie dla lekarzy oraz położnych przy podejmowaniu szybkich decyzji medycznych. Warto jednak pamiętać, że jest to jedynie chwilowa ocena adaptacji dziecka, a nie prognoza jego przyszłego rozwoju. W tym kontekście większe znaczenie ma całościowe spojrzenie na zdrowie dziecka. Dlatego jeżeli mamy jakiekolwiek obawy dotyczące wyników punktacji Apgar, najlepiej skonsultować się z neonatologiem.