Kwas azelainowy od A do Z – jak działa na trądzik i przebarwienia? Kompendium wiedzy

Kwas azelainowy to substancja aktywna o wielokierunkowym zastosowaniu w dermatologii i kosmetologii. Jest wykorzystywany w pielęgnacji cery trądzikowej, w walce z przebarwieniami czy objawami trądziku różowatego. Jego stosowanie jest uznawane za bezpieczne latem, a nawet w okresie ciąży. Na co może pomóc kwas azelainowy, u kogo się sprawdzi i jak używać go w domu?

Co to jest kwas azelainowy i jak działa na skórę?

Kwas azelainowy (INCI: azelaic acid) to związek organiczny zaliczany do kwasów dikarboksylowych. Występuje w zbożach, takich jak jęczmień, pszenica i żyto, ale jest też wytwarzany przez drożdżaki Malassezia furfur i Pityrosporum ovale, które zamieszkują ludzką skórę oraz włosy i są naturalnym elementem flory bakteryjnej.

Po tym jak włoscy badacze w latach 80. XX wieku odkryli jego właściwości, kwas azelainowy zaczął być wykorzystywany w dermatologii i kosmetologii, przede wszystkim do redukcji zmian trądzikowych, oczyszczania cery z zaskórników czy w walce z przebarwieniami i zmarszczkami.

Kwas azelainowy wspiera redukcję rozwoju bakterii Cutibacterium acnes oraz Staphylococcus epidermidis, które mogą uczestniczyć w powstawaniu zmian zapalnych. Sprzyja wyrównywaniu kolorytu skóry i jest zaliczany do środków keratolitycznych (keratolityczne działanie, czyli złuszczające), wpływających na melanocyty i hamujących tyrozynazę (rozjaśniających).

Kwas azelainowy – na co pomaga? Główne wskazania

Kwas azelainowy wykorzystywany jest przy różnych problemach skórnych.

• Kwas azelainowy na trądzik różowaty – kwas azelainowy wspiera proces łagodzenia stanów zapalnych i redukcję rumienia.
• Kwas azelainowy na trądzik pospolity, w tym trądzik grudkowo-krostkowy – w przypadku cery tłustej może ograniczać aktywność bakterii nasilających niedoskonałości skórne (grudki, krostki, zaskórniki).
• Kwas na przebarwienia – kwas azelainowy na przebarwienia może być stosowany w przypadku hiperpigmentacji (jako wsparcie dla ograniczenia melanogenezy), w szczególności dla rozjaśnienia przebarwień potrądzikowych i hormonalnych.

Efekty stosowania kwasu azelainowego – czego i kiedy się spodziewać?

Kwas azelainowy wykorzystywany jest w pielęgnacji skóry, jak i lecznictwie dermatologicznym. Uważa się, że może być on pomocny w:

• rozjaśnianiu przebarwień i wyrównywaniu kolorytu skóry,
• redukcji stanów mikrozapalnych cery trądzikowej,
• poprawie nawilżenia skóry (zwłaszcza w postaci azeloglicyny),
• hamowaniu nadmiernego rogowacenia naskórka,
• oczyszczaniu ujść gruczołów łojowych,
• regulacji wydzielania sebum,
• neutralizacji wolnych rodników, które m.in. przyspieszają procesy starzenia.

Jak szybko spodziewać się efektów? Efekty kuracji prowadzonych z wykorzystaniem kwasu azelainowego dla redukcji trądziku czy wygładzenia skóry mogą być widoczne po 4-8 tygodniach. Na efekty długofalowe w rozjaśnianiu przebarwień i ujednoliceniu kolorytu skóry trzeba poczekać minimum 3 miesiące.

Jak stosować kwas azelainowy w domu? Poradnik krok po kroku

O czym pamiętać, stosując kwas azelainowy i jak stosować go w domu?

Kwas azelainowy należy nakładać na oczyszczoną, suchą skórę. Poleca się stosowanie go na noc punktowo na wybrane zmiany lub na całą twarz. Jak zrobić to krok po kroku?

1. Oczyszczanie skóry – dokładnie myjemy twarz delikatnym preparatem myjącym (pianką lub żelem) i osuszamy skórę czystym ręcznikiem.

2. Opcjonalnie możemy nałożyć tonik dla przywrócenia pH skóry.

3. Nakładanie kosmetyku z kwasem azelainowym – kremu z kwasem azelainowym, serum, żelu czy maści azelainowej.

4. Po ok. 30 minutach nakładamy krem nawilżający.

5. Rano (również po wieczornej aplikacji kwasu azelainowego) należy nałożyć na twarz filtr UVA i UVB, minimum SPF 30+.

Kwas azelainowy warto wprowadzać stopniowo zarówno w przypadku kosmetyków, jak i leków, zawsze stosując się do zaleceń producenta lub lekarza.

Z czym łączyć kwas azelainowy, a czego unikać?

Kwas azelainowy dobrze łączy się z niacynamidem, kwasem hialuronowym oraz ceramidami. Wraz z niacynamidem stosowany jest do wzmocnienia bariery ochronnej oraz dla wsparcia przeciwzapalnego. Kwas hialuronowy sprzyja nawilżeniu skóry po ewentualnym wysuszeniu spowodowanym przez kwas azelainowy. Ceramidy natomiast wspierają regenerację bariery hydrolipidowej.

Z czym nie łączyć kwasu azelainowego?

• Silne kwasy AHA/BHA (np. kwas salicylowy czy glikolowy) – używanie silnych kwasów wraz z kwasem azaleinowym zwiększa ryzyko wystąpienia podrażnień skóry.
• Retinoidy (retinol, retinal) – jednoczesne stosowanie wzmacnia ryzyko silnego przesuszenia i łuszczenia skóry, a także pojawienia się zaczerwienień. W razie potrzeby retinoidy i kwas azelainowy zaleca się nakładać o różnych porach dnia.

Kwas azelainowy w ciąży i podczas karmienia piersią

Kwas azelainowy uznawany jest za bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. W kategorii FDA przypisuje się mu kategorię B (prawdopodobnie bezpieczny – w badaniach na zwierzętach nie wykazano negatywnego wpływu). Ponadto wskazuje się na bardzo niskie wchłanianie się kwasu azelainowego oraz brak wpływu na gospodarkę hormonalną. Stąd też kwas azelainowy uważa się za dobrą alternatywę dla zakazanych podczas ciąży i laktacji retinoidów. Jego stosowanie zawsze jednak należy skonsultować z lekarzem.

Przegląd preparatów: leki z kwasem azelainowym vs kosmetyki

Preparaty z kwasem azelainowym są dostępne w postaci leków bez recepty oraz kosmetyków.

Leki najczęściej mają formę kremów (np. Acne-Derm) lub żeli (Hascoderm, Skinoren – dostępny jest w postaci żelu lub kremu) i stężenie kwasu azelainowego na poziomie od 15% (dla żelu) do 20% (dla kremu).

Kosmetyki na trądzik mają niższe stężenie kwasu azelainowego. Często wykorzystuje się w nich azeloglicynę, czyli pochodną kwasu azelainowego powstałą z jego połączenia z aminokwasem – glicyną. Azeloglicyna zachowuje właściwości kwasu azelainowego, a jednocześnie wspiera nawilżenie skóry.

Maści z kwasem azelainowym oraz kremy azelainowe polecane są do wrażliwej i suchej cery, ponieważ ich formuła sprzyja nawilżeniu i nałuszczeniu skóry.

Serum z kwasem azelainowym może sprawdzić się w przypadku cery tłustej i mieszanej ze względu na lekką konsystencję.

Żel z kwasem azelainowym może być dobrym wyborem do cery tłustej, łojotokowej, z tendencją do silnego błyszczenia, która źle reaguje na treściwe kremy.

Czy kwas azelainowy ma skutki uboczne?

Kwas azelainowy, choć z reguły jest dobrze tolerowany, może wywoływać szczypanie, swędzenie, mrowienie, a także zaczerwienienie, suchość i łuszczenie się skóry, szczególnie na początku kuracji. Dlatego tak ważne jest jego stopniowe wprowadzanie oraz nawilżanie skóry dla złagodzenia uczucia ściągnięcia i efektu łuszczenia. W razie nasilonej suchości ulgę przynieść może tzw. metoda kanapkowa, w której stosuje się kolejno: krem nawilżający – kwas azelainowy – krem nawilżający.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

• Czy kwas azelainowy można stosować latem?

Kwas azelainowy a słońce – to często wyrażane wątpliwości. Kwas azelainowy można stosować latem, najlepiej jednak nakładać go na noc, a rano stosować wysoki filtr (minimum SPF 30+). Należy też unikać intensywnego słońca.

• Czy kwas azelainowy jest fotouczulający?

Kwas azelainowy nie jest fotouczulający, dzięki czemu można go bezpiecznie stosować przez cały rok. Zawsze jednak powinien być stosowany wraz z ochroną przeciwsłoneczną.

• Czy można nakładać kwas azelainowy pod oczy?

Jak nakładać kwas azelainowy? Właściwości skóry pod oczami, zwłaszcza jej delikatność, to powód, dla którego nie należy nakładać preparatów z kwasem azelainowym w tym miejscu. Należy także unikać kontaktu kosmetyków i leków z kwasem azelainowym z oczami, jak i nie nakładać go na uszkodzoną i zranioną skórę.

• Czy kwas azelainowy powoduje wysyp na początku?

Kwas azelainowy początkowo może powodować pogorszenie się stanu skóry, w tym tzw. wysyp objawiający się drobnymi krostkami. Zazwyczaj jednak jest to normalna reakcja adaptacyjna skóry, która ustępuje po kilku dniach lub tygodniach.

Kwas azelainowy – działanie, właściwości, efekty. Podsumowanie

Kwas azelainowy uznawany jest za złoty standard w pielęgnacji skóry problematycznej. Pomaga łagodzić niedoskonałości i wyrównywać koloryt skóry, a także wspiera procesy regeneracyjne bez nadmiernego ryzyka podrażnień. Systematyczne stosowanie kwasu azelainowego może przynieść widoczne efekty i stopniowo poprawiać wygląd cery.