Filtry chemiczne w kosmetykach – rodzaje, działanie i fakty na temat bezpieczeństwa

Słowo „chemia” w kontekście kosmetyków budzi niekiedy nieufność. Jednak filtry chemiczne, których zadaniem jest absorpcja promieniowania UV, mogą na co dzień wspierać nas w ochronie skóry przed szkodliwym działaniem słońca. Wiele osób wciąż zastanawia się co lepsze: filtr chemiczny czy mineralny. Który rodzaj filtra wybrać, jak działają filtry chemiczne i kiedy warto je stosować?

Jak działają filtry chemiczne? Mechanizm ochrony

Filtry chemiczne (inaczej: organiczne) wnikają w górne warstwy naskórka i absorbują promieniowanie UVA i UVB, które w dalszej kolejności jest przekształcane w energię cieplną. Mechanizm ochrony w filtrach chemicznych można porównać do gąbki. Tak, jak gąbka chłonie płyny, tak filtry chemiczne mają pochłaniać szkodliwe promieniowanie.

Filtry chemiczne – rodzaje

Substancje promieniochłonne stosowane kosmetykach z filtrem SPF starszej generacji to m.in. oksybenzon, oktokrylen, homosalat czy awobenzon. Filtry najnowszej generacji, które uważane są za bardziej fotostabilne i bezpieczne, to Tinosorb S, Tinosorb M, Mexoryl XL, Mexoryl SX czy Uvinul A Plus.

Filtry chemiczne a filtry mineralne – kluczowe różnice

Filtry mineralne, inaczej nazywane fizycznymi lub nieorganicznymi, mają inne właściwości niż filtry chemiczne. W tym przypadku mechanizm działania opiera się o odbijanie i rozpraszanie promieniowania UV. Ale to niejedyna różnica między filtrem chemicznym a mineralnym. Porównajmy zatem oba rodzaje filtrów.

• Główny mechanizm – filtry absorbcyjne wnikają w głąb górnych warstw naskórka, filtry mineralne zatrzymują się na powierzchni skóry.
• Bielenie – to jedna z wad filtrów mineralnych, która nie występuje w przypadku filtrów chemicznych.
• Konsystencja – filtry mineralne z reguły mają cięższą konsystencję niż filtry chemiczne, które łatwiej się rozsmarowują i dobrze się wchłaniają. Ich skład oparty na związkach organicznych sprawia, że mogą stapiać się ze skórą, dzięki czemu nie tworzą wyczuwalnej warstwy i są niewidoczne na skórze.
• Czas aplikacji – filtry chemiczne aktywują się po ok. 20-30 minutach od nałożenia, filtry mineralne można nakładać bezpośrednio przed ekspozycją na słońce.

Czy filtry chemiczne są szkodliwe? Fakty i mity

Wokół filtrów przeciwsłonecznych narosło wiele mitów. Jeden z nich dotyczy szkodliwości filtrów chemicznych. W odniesieniu do filtrów starszej generacji (oxybenzone, octinoxate czy homosalate) pojawiło się pytanie o ich przenikanie przezskórne i potencjalny wpływ na układ hormonalny. Niemniej jednak badania naukowe w tym zakresie nie dały jednoznacznej odpowiedzi. Zaznacza się natomiast, że ochrona skóry przed promieniowaniem słonecznym z zastosowaniem filtrów chemicznych starszej generacji wciąż niesie za sobą więcej korzyści niż potencjalnych szkód. Co więcej obecnie substancje te są dość rzadko wykorzystywane. Filtry chemiczne nowego typu (np. Tinosorb S, Mexoryl XL) są uważane za bezpieczne.

Oksybenzon i kontrowersje

Oksybenzon (benzofenon-3) budzi kontrowersje z uwagi na obawy co do działania estrogenowego (tzw. endocrine disruptor), reakcji alergicznych, przenikania do krwioobiegu i gromadzenie się w organizmie. Zwraca się uwagę także na potencjalnie negatywny wpływ oksybenzonu na środowisko, w tym bielenie raf koralowych czy toksyczność dla ekosystemów wodnych. Ze względów ekologicznych niektóre kraje zakazały sprzedaży kremów do opalania z oksybenzonem.

W odniesieniu do ludzi warto znać stanowisko Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, które wskazuje, że potencjalne szkody u ludzi mogłyby wystąpić dopiero po bardzo długim, codziennym stosowaniu filtrów chemicznych z oksybenzonem. Obecnie jednak coraz rzadziej spotyka się tego typu kosmetyki na rynku. Oksybenzon i inne filtry starej generacji zastąpiono nowymi, które uważane są za bezpieczne.

Nowoczesne i stabilne filtry 

To obecnie dominujące filtry w kosmetykach z filtrem SPF. Nowoczesne formuły opracowywane są tak, aby wspierać barierę ochronną skóry i minimalizować ryzyko wystąpienia podrażnień.

Nowoczesne filtry chemiczne – przykłady:

• Tinosorb S,
• Tinosorb M,
• Uvinul A Plus,
• Uvinul T 150,
• Mexoryl XL,
• Mexoryl SX.

Filtry te wyróżnia duża masa cząsteczkowa. Oznacza to, że fizycznie nie są w stanie przenikać w głąb naskórka i do krwiobiegu. Dodatkowo filtry nowej generacji są znacznie bardziej fotostabilne (bardziej odporne na rozpad pod wpływem promieniowania słonecznego) niż ich starsze odpowiedniki.

Wady i zalety filtrów chemicznych

Filtry chemiczne cenione są za lekką konsystencję i brak efektu bielenia. Nie są jednak pozbawione wad.

Zalety: lekkość i brak bielenia

Filtry chemiczne mogą wspierać skuteczną ochronę przed promieniowaniem UVA i UVB. Mają lekką konsystencję, są łatwe w rozprowadzaniu po skórze i są komfortowe w aplikacji. Nie mają skłonności do zatykania porów. Czy filtry chemiczne bielą? Nie, dlatego dobrze sprawdzają się pod makijaż. Mogą też lepiej utrzymywać się na skórze.

Wady: ryzyko alergii

Za główną wadę filtrów chemicznych podaje się ryzyko wywołania reakcji alergicznych i podrażnień, zawłaszcza u osób z wrażliwą skórą i cerą atopową. Przy cerze atopowej lub uszkodzonej skórze mogą, choć nie muszą, powodować uczucie swędzenia albo szczypania. Filtry chemiczne aktywują się po czasie, dlatego należy nakładać je minimum 20 minut przed ekspozycją na słońce. Co więcej, jeżeli przebywamy na słońcu przez dłuższy czas, konieczna jest reaplikacja filtra (co ok. 2-3 godziny), ponieważ działanie promieni słonecznych może powodować rozkład składników aktywnych. Krem do opalania chemiczny należy nałożyć ponownie na skórę także po kontakcie z wodą.

Pamiętajmy też, że filtry chemiczne są bezpieczne dla dzieci powyżej 1. w roku życia. U dzieci od 6. miesiąca zaleca się stosowanie filtrów mineralnych. Najlepiej stosować kremy z filtrem dedykowane dla dzieci – odpowiednio do wieku.

Dla kogo filtr chemiczny będzie najlepszym wyborem?

Filtr chemiczny czy mineralny? Jeżeli wciąż nie możemy zdecydować się, który typ filtrów będzie dla nas najlepszy, warto wziąć pod uwagę typ naszej cery.

Cera tłusta i trądzikowa

Filtry chemiczne, ze względu na lekką formułę, dobrze sprawdzą się u osób z cerą tłustą i trądzikową, jak i mieszaną. Cięższe kremy mineralne mogą powodować zatykanie porów i zaostrzenie zmian skórnych przy trądziku.

Cera dojrzała i pod makijaż

Niektóre kosmetyki z ochroną przeciwsłoneczną wzbogacane są o składniki aktywne wspierające hamowanie procesów starzeniowych, takie jak niacynamid, kwas hialuronowy czy peptydy, jak również z antyoksydantami, które wspomagają neutralizację wolnych rodników. Ma to swoje zalety w codziennej pielęgnacji anti-aging.

Jaki filtr pod makijaż? Filtry chemiczne nie powodują bielenia i szybko się wchłaniają. Nie rolują się także pod podkładem, dlatego dobrze sprawdzają się pod makijaż.

FAQ Najczęściej zadawane pytania

• Czy filtry chemiczne trzeba nakładać 20 minut przed wyjściem?

Tak, filtr chemiczny należy nakładać na skórę na około 20-30 minut przed planowanym wyjściem z domu, aby zdążył się wchłonąć i aktywować.

• Czy można łączyć filtry chemiczne z mineralnymi?

Tak, filtry chemiczne SPF można stosować razem z mineralnymi dla zapewnienia sobie dodatkowej ochrony. Nie należy jednak mieszać ich w dłoniach, a nakładać je warstwowo. W drogeriach i aptekach znajdziemy również produkty stanowiące połączenie obydwu typów filtrów przeciwsłonecznych. To tzw. filtry mieszane.

• Czy filtry chemiczne są bezpieczne w ciąży?

Filtry chemiczne są dopuszczone do stosowania w ciąży. Kobietom w ciąży rekomendowane są jednak filtry mineralne, które działają na powierzchni skóry i nie budzą ewentualnych wątpliwości odnośnie do tego, czy filtry chemiczne przenikają do krwioobiegu. Wybór zawsze warto skonsultować z lekarzem.

• Jak zmywać filtry chemiczne z twarzy?

Dla skutecznego oczyszczania twarzy z filtrów chemicznych dobrze stosować oczyszczanie dwuetapowe. W pierwszej kolejności rozpuszczamy filtr produktem na bazie olejku nakładanym na suchą skórę, wykonując masaż skóry. Po 2-3 minutach zwilżamy dłonie i ponownie wykonujemy masaż. Następnie zmywamy resztki produktu żelem, pianką lub płynem micelarnym.

Filtry przeciwsłoneczne – rodzaje, zalety, bezpieczeństwo. Podsumowanie

Niezależnie od tego, na który rodzaj filtra się zdecydujemy – chemiczny czy mineralny – ważne by stosować go codziennie (niezależnie od pogody i pory roku). Filtry chemiczne dzięki mechanizmowi absorbcji promieniowania mogą stanowić skuteczne wsparcie w ochronie skóry przed szkodliwym działaniem słońca. Jeżeli szukamy kosmetyku o lekkiej konsystencji, który nie powoduje efektu bielenia i jest komfortowy w noszeniu pod makijażem, dobrym rozwiązaniem może być krem z filtrem 50 oparty na filtrach chemicznych. Coraz większą popularnością cieszą się także filtry mieszane (hybrydowe), które łączą zalety filtrów organicznych i fizycznych.