Dieta przy IBS – co jeść przy zespole jelita drażliwego, a czego unikać?

Zespół jelita drażliwego (IBS) to zaburzenie czynnościowe układu trawiennego. Charakteryzuje się nawracającymi bólami brzucha, wzdęciami i nieprawidłowym rytmem wypróżnień (biegunki, zaparcia lub ich naprzemienne występowanie). Aby prawidłowo leczyć i kontrolować te problemy, niezbędne jest przestrzeganie szeregu zaleceń dietetycznych. Dowiedz się, jakie produkty są dozwolone, a jakich lepiej unikać przy tej dolegliwości.

Dieta przy zespole jelita drażliwego – na co zwrócić uwagę?

Prawidłowa dieta przy IBS powinna być: [1,2]

• zróżnicowana – dostarczać do organizmu porcje wszystkich niezbędnych składników odżywczych;
• racjonalna – zaleca się jeść 4-5 posiłków dziennie, bez pośpiechu i w regularnych odstępach, najlepiej co 3-4 godziny;
• eliminacyjna – należy unikać jedzenia produktów, które nasilają nieprzyjemne objawy IBS;
• zbilansowana pod względem ilości płynów – zazwyczaj od 2 do 3 litrów dziennie.

Nie ma jednej, konkretnej diety na IBS, która sprawdzi się u każdego, ale istnieją takie, które mogą pomóc. Choć korzystna może być bogata w błonnik lub bezglutenowa [1], najczęściej zaleca się model żywienia o obniżonej zawartości węglowodanów, które są słabo wchłaniane i łatwo fermentują w jelitach. Należą do nich oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i poliole. Jest to tzw. dieta LOW FODMAP, której zadanie polega na zmniejszeniu stanu zapalnego w jelitach, wzdęć i dyskomfortu trawiennego [3].

Zespół jelita drażliwego - dieta i jej zasady przy zaparciu lub biegunce

Zespół jelita drażliwego może mieć różny przebieg, więc u części osób dominuje biegunka (IBS-D), u innych zaparcia (IBS-C), a niekiedy objawy te występują naprzemiennie [1]. Dlatego dieta przy IBS powinna być dopasowana do rodzaju dolegliwości oraz indywidualnej tolerancji produktów.

Przewaga biegunek przy IBS – co jeść, a czego unikać?

W przypadku biegunek ważne jest ograniczenie składników, które przyspieszają pracę jelit i nasilają ich podrażnienie. Wiele osób zastanawia się, jaki chleb jeść przy zespole jelita drażliwego z biegunkami, czy można sięgać po świeże owoce, orzechy i produkty mleczne. W tym przypadku zaleca się ich ograniczanie, bo dieta przy IBS-D powinna być lekkostrawna i uboga w błonnik nierozpuszczalny.

Co warto jeść przy zespole jelita drażliwego z postacią biegunkową? Przede wszystkim są to: [2,4]

• lekkie produkty zbożowe: biały ryż, makarony pszenne, drobne kasze (np. jaglana, kukurydziana), pieczywo pszenne zamiast razowego;
• warzywa gotowane, np. marchew, cukinia, ziemniaki;
• dojrzałe owoce bez skórki i pestek, np. jabłka, banany, pomarańcze;
• fermentowane produkty mleczne (jeśli są dobrze tolerowane),
• tłuszcze, np. masło, olej rzepakowy;
• galaretki owocowe i mięsne;
• kisiele i biszkopty.

Przy IBS-D należy unikać produktów bogatych w błonnik nierozpuszczalny (np. otręby, grube kasze), surowych warzyw i owoców w większych ilościach, potraw tłustych i smażonych oraz wody mineralnej gazowanej, słodkich napojów, kawy z mlekiem, soków owocowych, które mogą nasilać objawy [2,4].

Przewaga zaparć przy IBS – czego unikać, a co można jeść?

Przy zaparciach występujących przy IBS celem diety jest pobudzenie perystaltyki jelit, dlatego zwiększa się spożycie błonnika oraz płynów (min. 2 litry dziennie), np. wody, napojów roślinnych i soków owocowych lub warzywnych [4]. W okresie trudności z wypróżnianiem należy unikać jedzenia ryżu, bananów, białego pieczywa i wszystkich innych produktów wskazanych przy postaci biegunkowej [5].

Co warto jeść przy IBS-C, czyli zespole jelita drażliwego z postacią zaparciową? Są to głównie: [4]

• produkty pełnoziarniste: pieczywo razowe, kasze gruboziarniste, płatki zbożowe, brązowy ryż;
• warzywa i owoce (dobierane indywidualnie, zgodnie z tolerancją pokarmową);
• fermentowane produkty mleczne lub ich bezlaktozowe odpowiedniki;
• tłuszcze roślinne oraz dobrej jakości masło i margaryny.

Czego unikać w diecie przy IBS niezależnie od typu?

Niektóre produkty mogą nasilać objawy IBS zarówno przy biegunkach, jak i zaparciach. Dlatego przy zespole jelita drażliwego należy ograniczyć lub wykluczyć m.in. [4,5]:

• żywność wysokoprzetworzoną (chipsy, fast food, słodycze z masami i czekoladopodobne);
• tłusty nabiał i produkty zawierające laktozę (zwłaszcza, jeśli występuje na nią nietolerancja);
• mocną kawę, alkohol i napoje gazowane;
• pokarmy wzdymające, np. fasolę, kapustę, cebulę, czosnek, kalafior i brukselkę;
• pikantne przyprawy;
• owoce bogate w fermentujące cukry, np. śliwki, czereśnie;
• ciężkostrawne, smażone potrawy;
• tłuste mięsa i wędliny.

Jadłospis na cały dzień dla osób z zespołem jelita drażliwego

Oto przykładowy plan posiłków na cały dzień, które poprawiają tolerancję układu trawiennego [4].

• Śniadanie: jaglanka na mleku roślinnym z musem z banana i brzoskwini oraz siemieniem lnianym.
• II śniadanie: koktajl z awokado.
• Obiad: biały lub brązowy ryż (w zależności od postaci IBS) z pieczonym dorszem i puree z dyni.
• Przekąska lub deser: suszone owoce (niewielka ilość przy zaparciach) lub galaretka owocowa (przy biegunkach).
• Kolacja: mix sałat z pieczonym indykiem i tolerowanymi warzywami, np. pomidorami bez skórki.

O czym pamiętać podczas żywienia w zespole jelita drażliwego?

Dieta w IBS powinna być przede wszystkim elastyczna i dopasowana do potrzeb organizmu. Ważny jest nie tylko dobór produktów, które można jeść oraz unikanie tych, po których objawy się nasilają, ale też zwracanie uwagi na wielkość porcji. Niektóre produkty, zwłaszcza w diecie LOW FODMAP można jeść, ale tylko w ograniczonych ilościach [4].

Coraz częściej zaleca się również sięganie po żywność specjalnego przeznaczenia medycznego stosowaną w postępowaniu dietetycznym przy zespole jelita drażliwego, np. postbiotyk Multilac IBS [6]. Zawiera on 600 mg maślanu sodu w 2 kapsułkach, czyli dziennej porcji. Maślan sodu odżywia komórki jelit i wspiera prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego [7].

Obserwacja reakcji na konkretne produkty oraz stopniowe wprowadzanie zmian pomagają znaleźć model żywienia, który rzeczywiście poprawia komfort życia przy zespole jelita drażliwego. Oczywiście zmiany w jadłospisie warto również omówić z lekarzem lub dietetykiem.