Witamina A – właściwości i źródła. Co może powodować niedobór lub nadmiar witaminy A?

Witamina A – właściwości i źródła. Co może powodować niedobór lub nadmiar witaminy A? - zdjęcie

Witamina A – właściwości i źródła. Co może powodować niedobór lub nadmiar witaminy A?

Witamina A pełni wiele niezwykle istotnych funkcji w organizmie – jest niezbędna dla prawidłowego widzenia, wspiera układ odpornościowy i zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworów. Dowiedz się, jakie inne właściwości ma witamina A i w jakich produktach występuje.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • jaką funkcję w organizmie pełni witamina A,
  • w jakim pożywieniu występuje witamina A,
  • jakie są przyczyny i objawy niedoboru witaminy A,
  • jak przejawia się nadmiar witaminy A w organizmie,
  • w jaki sposób należy suplementować witaminę A,
  • jak działają kosmetyki z witaminą A.

Przeczytaj też: Witamina E – jaką funkcję spełnia w organizmie? Objawy niedoboru i przedawkowania

Rola witaminy A w organizmie

Witamina A to termin odnoszący się do kilku związków chemicznych należących do grupy karotenoidów – między innymi retinolu i jego pochodnych oraz beta-karotenu. Za najważniejszą substancję uznaje się retinol – z tego powodu nazwy witamina A i retinol bywają stosowane zamiennie. Witamina A, wraz z witaminami D, witaminą E oraz witaminą K, należy do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach – jest ona odkładana w tkance tłuszczowej oraz wątrobie. Ta właściwość sprawia, że nieco trudniej jest doprowadzić do niedoboru witaminy A, lecz jej nadmiar może okazać się szkodliwy.

Witamina A to niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu substancja – jest jednym z ważniejszych związków budujących jego odporność. Witamina A pełni szereg istotnych funkcji:

  • ma kluczowy wpływ na proces widzenia,
  • reguluje wzrost tkanki nabłonkowej i innych komórek organizmu, sprzyja zdolności regeneracyjnej komórek,
  • wykazuje właściwości przeciwnowotworowe – ogranicza ryzyko lub spowalnia rozwój raka jelita grubego, piersi, płuc i stercza,
  • wzmacnia układ immunologiczny,
  • chroni nabłonek układu oddechowego przed drobnoustrojami,
  • pomaga zwalczać bakterie i wirusy oraz zapobiegać zakażeniom,
  • odpowiada za stan skóry, włosów i paznokci,
  • przyspiesza gojenie ran,
  • wpływa na prawidłowe funkcjonowanie błon komórkowych,
  • pobudza szpik kostny do produkcji czerwonych krwinek,
  • wpływa na potencję u mężczyzn.

Źródła witaminy A – gdzie występuje naturalnie?

Witamina A występuje jako retinol w produktach pochodzenia zwierzęcego oraz pod postacią prowitaminy A, czyli beta-karotenu, w produktach roślinnych. Retinol jest w większym stopniu wykorzystywany z pożywienia niż beta-karoten. Do cennych źródeł witaminy A zalicza się masło, jajka, mleko i inne produkty mleczarskie, niektóre tłuste ryby, wątrobę i podroby zwierzęce, słodkie ziemniaki, jarmuż, rzeżuchę, szpinak, dynię czy propolis. Istotne dla zdrowia karotenoidy, w tym przede wszystkim beta-karoten, znajdziemy natomiast w warzywach, w tym w szpinaku, marchwi, pomidorach, czerwonej papryce i sałacie, oraz owocach – wiśniach, morelach, brzoskwiniach czy śliwkach.


Zawartość witaminy A w 100 g produktu

Produkty spożywcze

Poniżej 15 µg

wołowina, drób (pierś kurczaka i indyka), dorsz, mintaj, morszczuk, chudy twaróg, jogurt naturalny, kefir

15-150 µg

cielęcina, kurczak, kaczka, śledź, makrela, łosoś, pstrąg, karp, jogurty owocowe, mleko krowie i kozie, serki twarogowe homogenizowane, ser twarogowy półtłusty i tłusty, makaron dwujajeczny i czterojajeczny

150-1500 µg

sery topione, sery dojrzewające, jaja, masło, tuńczyk, węgorz

Powyżej 1500 µg

wątróbka kurczaka, wątroba wieprzowa i wołowa


Niedobór witaminy A – przyczyny i objawy

Na niedobór witaminy A szczególnie narażone są osoby starsze, pracujące przy komputerze, kobiety w ciąży, alkoholicy oraz palacze. Wśród najczęstszych objawów niedoboru witaminy A wymienia się:

  • złe widzenie po zmierzchu – taka zwana kurza ślepota,
  • opóźnioną akomodację oka w ciemnościach, trwającą dłużej niż 10 sekund,
  • wysychanie rogówki i spojówki oka,
  • zahamowanie wzrostu,
  • obniżoną odporność oraz większą podatność na infekcje bakteryjne i wirusowe,
  • przesuszoną, szorstką skórę, zwłaszcza na łokciach i kolanach oraz ramionach i udach,
  • wypadanie i zwiększoną łamliwość włosów,
  • nadmierną kruchość i wolniejszy wzrost paznokci,
  • trądzik, wypryski,
  • częstsze biegunki.

U kobiet niedobór witaminy A może także przejawiać się zaburzeniami miesiączkowania lub płodności. Z kolei u osób starszych częstym symptomem jest dzwonienie w uszach.

Nadmiar witaminy A – jakie są objawy i skutki przedawkowania witaminy A?

Witamina A gromadzi się w wątrobie, a w nadmiernych ilościach jest substancją toksyczną, która stanowi potencjalne zagrożenie dla zdrowia. Nadmiar witaminy A może objawiać się:

  • nadpobudliwością i drażliwością,
  • zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi, nudnościami, wymiotami,
  • bólami głowy, stawów i mięśni,
  • powiększeniem wątroby i zaburzeniami jej funkcji,
  • powiększeniem śledziony,
  • zmianami skórnymi o żółtawym zabarwieniu,
  • świądem skóry,
  • zmniejszoną zawartością wapnia w kościach,
  • światłowstrętem,
  • wypadaniem włosów i łamliwością paznokci.

Hiperwitaminoza jest szczególnie groźna dla kobiet w ciąży. Nadmiar witaminy A jest toksyczny dla płodu, a jej przedawkowanie może przyczynić się do rozwoju wad wrodzonych. Z tego powodu kobiety w ciąży nie powinny sięgać po suplementy diety z witaminą A. Zaleca im się również ograniczenie spożycia mięsa, które zawiera witaminę A w postaci retinolu – na przykład wątróbki. Bez ograniczeń mogą natomiast spożywać warzywa i owoce – zawierają one beta-karoten, który jest przekształcany w wątrobie w witaminę A w ilości potrzebnej organizmowi. Co równie ważne, jedząc warzywa i owoce, nie można przedawkować witaminy A.

Jak suplementować witaminę A?

Ze względu na ryzyko wystąpienia skutków ubocznych, jakie niesie ze sobą nadmiar witaminy A w organizmie, w trakcie jej suplementacji należy ściśle przestrzegać zalecanych dobowych norm spożycia.

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę A u dzieci wynosi:

  • dzieci od 1. do 3. roku życia – 400 µg,
  • dzieci od 4. do 6. roku życia – 450 µg,
  • dzieci od 7. do 9. roku życia – 500 µg.

U dzieci starszych i nastolatków zalecane dzienne spożycie witaminy A wynosi:

  • dziewczęta od 10. do 12. roku życia – 600 µg,
  • chłopcy od 10. do 12. roku życia – 600 µg,
  • dziewczęta od 13. do 18. roku życia – 700 µg,
  • chłopcy od 13. do 18. roku życia – 600-900 µg.

W przypadku osób dorosłych dobowe zapotrzebowanie na witaminę A wynosi:

  • kobiety – 700 µg,
  • kobiety w ciąży – 770 µg,
  • kobiety karmiące – 1300 µg,
  • mężczyźni – 900 µg.

Witamina w kosmetykach – maści i kremy

Ze względu na właściwości witaminy A, często stanowi ona składnik kosmetyków, których działanie ma poprawiać kondycję skóry. Kremy z witaminą A zwiększają elastyczność skóry, przywracają jej gładkość, redukują drobne zmarszczki, zmniejszają widoczność przebarwień oraz pobudzają skórę do produkcji włókien kolagenowych. Witaminę A znajdziemy też w maściach i kremach dostępnych w aptekach. Maść z witaminą A zawierająca retinoidy przyspiesza gojenie ran, dzięki czemu okaże się pomocna w leczeniu problemów skórnych – trądziku, łuszczycy czy atopowego zapalenia skóry.

Witamina A jest jedną z substancji niezbędnych dla odpowiedniego funkcjonowania organizmu człowieka – wpływa na proces widzenia, wzmacnia układ immunologiczny, może zapobiegać rozwojowi nowotworów, bierze udział w procesie produkcji czerwonych krwinek, a przy tym utrzymuje prawidłowy stan skóry, włosów i paznokci.

Choroby i dolegliwości

Jaki jest prawidłowy poziom cukru we krwi na czczo i po jedzeniu?
Cukier odgrywa bardzo ważną rolę w organizmie. Należy do węglowodanów, które stanowią główne źródło energetyczne. Węglowodany ulegają rozłożeniu w procesie trawienia na cukier prosty – glukozę. Jej obecność jest niezbędna do pr...

Choroby zakaźne i pasożytnicze

Szkarlatyna - objawy, przyczyny. Jak leczyć szkarlatynę?
Jedną z typowych chorób wieku dziecięcego, rozpowszechnioną na całym świecie, jest szkarlatyna. Zazwyczaj pojawia się u dzieci w wieku przedszkolnym, w okresie jesienno-zimowym. Wywołuje poważne objawy, a w jej późnym okresie może nawet d...

Układ rozrodczy i moczowy

Ulubione pozycje seksualne kobiet - 10 pozycji seksualnych, które dają niezapomniane doznania
Seks odgrywa bardzo ważną rolę w życiu zarówno mężczyzn, jak i kobiet. Umacnia związek, pozwala lepiej poznać swoje ciało i zaspokoić skrywane pragnienia....

Informacje dla pacjenta

Witamina B12: jakie są jej właściwości? Skutki niedoboru i nadmiaru witaminy B12
Witamina B12 utrzymuje w dobrej kondycji układ krwionośny, nerwowy czy pokarmowy. Jej niedobór stanowi częsty problem, jednak właściwa suplementacja i dieta bogata w produkty pochodzenia zwierzęcego pozwolą go uniknąć.Czym charakteryzuje si...

Informacje dla pacjenta

Czym jest hydroksyzyna (hydroxyzinum) na uspokojenie? Dawkowanie i przeciwwskazania
Gdy leki dostępne bez recepty oraz naturalne specyfiki przestają być skuteczne, zazwyczaj poszukiwane są nowe rozwiązania problemu związanego ze stresem. Jeśli mowa o preparatach na uspokojenie to jednym z popularniejszych, wydawanych z przepi...

Informacje dla pacjenta

Monocyty – o czym świadczą podwyższone monocyty?
Monocyty to komórki, które wchodzą w skład białych krwinek (leukocytów). Krążą one we krwi i w razie potrzeby wydostają się z naczyń krwionośnych do tkanek otaczających dane naczynie. W trakcie tego procesu przeistaczają się w makrofa...

Choroby skóry

Włókniak twardy bądź miękki – jak wyglądają oraz jak usunąć i leczyć?
Włókniaki należą do często występujących zmian skórnych. Nie stanowią na szczęście zagrożenia dla życia, chociaż zaliczane są do zmian nowotworowych. Mogą jednak stanowić poważny problem estetyczny, z uwagi na swój szpecący wyglą...

Układ oddechowy

Wirus RSV u dzieci – objawy, badania, leczenie. Jak skutecznie ochronić dziecko przed zachorowaniem?
W okresie zwiększonego zachorowania dzieci są narażone na różnego typu choroby. Czasami zwykłe przeziębienie może się okazać czymś więcej np. wirusem RSV. Wirus RSV u dzieci w niektórych przypadkach prowadzi do niebezpiecznych powikłań. ...

Choroby i dolegliwości

Czym jest insulinooporność? Przyczyny, objawy i leczenie
Insulina jest niezwykle ważnym hormonem, wytwarzanym w trzustce. Odpowiada ona za utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Przy współpracy z glukagonem kontroluje również transport glukozy do poszczególnych kom&oac...

Układ nerwowy

Wpływ energetyków na zdrowie - efekty uboczne kofeiny i tauryny
Napoje energetyczne to rozwiązanie, po które w ostatnich latach sięgamy szczególnie chętnie. Preparaty te dodają nam sił, co może okazać się niezwykle cenne podczas nauki czy wysiłku fizycznego zarówno w pracy, jak i na studiach. Z...

Dieta i odchudzanie

Nutraceutyki - czym są i jak działają? Zastosowanie nutraceutyków w profilaktyce chorób cywilizacyjnych
Nutraceutyki to substancje cechujące się korzystnym wpływem na zdrowie oraz dużą wartością odżywczą. Tego typu związki są niezwykle pomocne w leczeniu i profilaktyce różnego rodzaju chorób, dlatego warto włączyć je do swojej codziennej di...

Dieta i odchudzanie

Wegetarianizm a weganizm: podobieństwa, różnice i wpływ na zdrowie
W ostatnich latach rośnie popularność diet wegańskich i wegetariańskich. Każda z nich jest ogromnym wyzwaniem, gdyż dla prawidłowego funkcjonowania organizmu konieczne jest zastąpienie składników mięsnych innymi produktami....

Dieta i odchudzanie

Owoc kaki (persymona): wartości odżywcze, prozdrowotne i składniki aktywne
Owoc kaki, czyli persymona, to niesamowity produkt spożywczy, który wciąż bardzo rzadko gości na europejskich talerzach. To egzotyczny owoc o charakterystycznym smaku, który stale zyskuje na popularności wśród dietetyków ora...

Serce i układ krążenia

Dieta na obniżenie cholesterolu - 10 produktów, które pomagają zbić cholesterol
Obecność zbyt wysokiego poziomu cholesterolu LDL we krwi jest zjawiskiem cywilizacyjnym. Z hipercholesterolemią zmaga się coraz większa część społeczeństwa, a do rozwoju problemu przyczyniają się czynniki zewnętrzne, jak nisko odżywcza dieta oraz mało...

Choroby wieku dziecięcego

Trzydniówka: wysypka, rumień, gorączka. Jak radzić sobie z trzydniową chorobą u dziecka?
Trzydniówka, zwana także rumieniem nagłym, jest lekką chorobą wirusową i na ogół nie wymaga specjalistycznego leczenia. Jak wygląda przebieg oraz leczenie trzydniówki? Czy trzydniówka jest zaraźliwa?...

Układ nerwowy

Ciągłe uczucie zimna – przyczyny i choroby powodujące przewlekłe marznięcie 
Wielu z nas posiada naturalną tendencję do odczuwania zimna - zdecydowanie bardziej intensywnie, niż inni. Na pozór nie ma żadnej widocznej gołym okiem przyczyny, prawda? Jednak nietolerancja zimna jest nie tylko sporym utrudnieniem w codziennym...

Układ oddechowy

Guzki na tarczycy to nie wyrok: przyczyny, objawy, rokowania i leczenie
Choroby tarczycy dotyczą bardzo dużej części społeczeństwa. Szacunkowo każdy zna osobę lub wiele osób, które chorują na tarczycę. Guzki na tarczycy to jedno z zaburzeń tego gruczołu....

Serce i układ krążenia

Masz zimne stopy i dłonie? Przyczyny, leczenie i profilaktyka zziębniętych kończyn
Zimne stopy i dłonie to sygnał wysyłany przez twój organizm, który może okazać się zwiastunem groźnych chorób – nie lekceważ go! Cukrzyca, niedoczynność tarczycy czy anemia to tylko niektóre jednostki chorobowe objawia...

Dlaczego my?
why-us-img

Odbiór osobisty w aptece

why-us-img

Profesjonalna obsługa

why-us-img

Szybka wysyłka

why-us-img

Legalnie działająca apteka

why-us-img

Płatność online lub za pobraniem

cookies Strona korzysta z plików cookies, dzięki temu działa poprawnie. Szczegóły znajdziesz w Polityce Cookies.