Zatrucie ciążowe – przyczyny, objawy, leczenie. Jak rozpoznać gestozę?

Zatrucie ciążowe to jedno z najpoważniejszych powikłań mogących wystąpić w czasie ciąży, które może stanowić zagrożenie dla przyszłej mamy i dziecka. Czym dokładnie jest gestoza, jakie są jej przyczyny i jak przebiegają diagnostyka oraz leczenie?

Czym jest zatrucie ciążowe?

Zatrucie ciążowe, inaczej nazywane gestozą, stanem przedrzucawkowym lub preeklampsją, jest poważnym powikłaniem ciąży, które najczęściej rozwija się po 20. tygodniu. Chociaż nazwa może sugerować związek z toksynami lub zatruciem pokarmowym, tak naprawdę schorzenie to nie ma nic wspólnego z zatruciem organizmu. To złożone zaburzenie dotyczące funkcjonowania naczyń krwionośnych, łożyska oraz wielu innych narządów.

Warto pamiętać, że zatrucie ciążowe nie jest wynikiem błędów żywieniowych, zatrucia pokarmowego ani niewłaściwego stylu życia w czasie ciąży. Jest to złożone zaburzenie o wieloczynnikowym podłożu, którego rozwój zależy od współdziałania czynników naczyniowych, genetycznych, immunologicznych i metabolicznych.

Jednym z ciężkich powikłań stanu przedrzucawkowego jest zespół HELLP, który wiąże się z rozpadem czerwonych krwinek, uszkodzeniem wątroby i zmniejszeniem liczby płytek krwi. Stan ten wymaga pilnej diagnostyki i leczenia szpitalnego.

Nieleczony stan przedrzucawkowy może przejść w rzucawkę, czyli najcięższą postać choroby, której charakterystycznym objawem są napady drgawek. Rzucawka stanowi stan zagrożenia życia zarówno dla matki, jak i dziecka.

Jakie są przyczyny zatrucia ciążowego?

Niestety, dokładne przyczyny zatrucia ciążowego nie zostały do końca poznane, jednak uważa się, że ważną rolę odgrywają tu nieprawidłowości w rozwoju i funkcjonowaniu łożyska. We wczesnym etapie ciąży naczynia krwionośne zaopatrujące łożysko powinny ulec przebudowie, aby zapewnić odpowiedni przepływ krwi między organizmem matki a rozwijającym się płodem. Jeżeli proces ten przebiega nieprawidłowo, może dochodzić do zaburzeń ukrwienia łożyska oraz uwalniania do krwioobiegu substancji negatywnie wpływających na śródbłonek naczyń krwionośnych. W następstwie tego procesu mogą rozwijać się zaburzenia krążenia.

Ryzyko wystąpienia zatrucia ciążowego zwiększają niektóre czynniki zdrowotne i genetyczne. Do najważniejszych należą przewlekłe nadciśnienie tętnicze, choroby nerek, cukrzyca, choroby autoimmunologiczne oraz otyłość. Większe prawdopodobieństwo rozwoju schorzenia obserwuje się również u kobiet będących w pierwszej ciąży lub w ciąży mnogiej, a także u pacjentek, u których stan przedrzucawkowy pojawił się w poprzednich ciążach lub występował w rodzinie.

Do czynników zwiększających ryzyko rozwoju stanu przedrzucawkowego zalicza się również wiek matki poniżej 18. lub powyżej 40. roku życia, ciążę uzyskaną metodą zapłodnienia pozaustrojowego (in vitro), długi odstęp między ciążami oraz występowanie nadciśnienia ciążowego w poprzednich ciążach.

Objawy gestozy w ciąży

Do najczęściej występujących objawów zatrucia ciążowego zalicza się podwyższone ciśnienie tętnicze, obrzęki twarzy, dłoni i stóp oraz obecność białka w moczu. Wiele kobiet doświadcza także silnych i nawracających bólów głowy, które nie ustępują po odpoczynku. Typowe są także zaburzenia widzenia, np. zamazane widzenie, mroczki przed oczami, błyski światła czy chwilowe pogorszenie ostrości wzroku. Niepokojące są również nudności, wymioty oraz ból w górnej części brzucha, szczególnie jeśli pojawiają się nagle w drugiej połowie ciąży.

Alarmujące objawy wymagające pilnej pomocy

Do symptomów, które świadczą o gwałtownym pogorszeniu stanu zdrowia i które wymagają natychmiastowego kontaktu z lekarzem, należą:

• bardzo wysokie ciśnienie tętnicze,
• silny i narastający ból głowy,
• poważne zaburzenia widzenia,
• nagłe duszności,
• utrata przytomności,
• drgawki,
• nudności i wymioty,
• intensywny ból w nadbrzuszu,
• szybko narastający obrzęk twarzy i rąk.

Jak szybko rozwija się zatrucie ciążowe?

Tempo rozwoju zatrucia ciążowego jest bardzo indywidualną kwestią. W niektórych przypadkach pierwsze nieprawidłowości pojawiają się stopniowo i narastają przez kilka tygodni. Wtedy możliwe jest wykrycie ich podczas regularnych badań kontrolnych. Zdarza się jednak, że stan zdrowia ciężarnej pogarsza się w ciągu kilku dni, a nawet godzin, pomimo wcześniejszego braku wyraźnych objawów.

Jak rozpoznaje się gestozę?

Podstawowym narzędziem diagnostycznym zatrucia ciążowego jest stwierdzenie podwyższonego ciśnienia po 20. tygodniu ciąży. Równocześnie lekarz sprawdza, czy w moczu występuje białko oraz ocenia inne objawy świadczące o zajęciu narządów. W procesie diagnostycznym istotne są także badania krwi, które pozwalają ocenić funkcjonowanie nerek (m.in. poprzez oznaczenie stężenia kreatyniny) wątroby oraz układu krzepnięcia.

W diagnostyce wykorzystuje się również badania ultrasonograficzne pozwalające ocenić wzrastanie płodu, ilość płynu owodniowego oraz przepływy krwi w naczyniach łożyska i pępowiny. Dzięki temu możliwa jest ocena wpływu choroby na rozwój dziecka.

Czy zatrucie ciążowe jest groźne dla dziecka?

Zaburzenia związane z zatruciem ciążowym mogą stanowić poważne zagrożenie dla dziecka. Mogą bowiem prowadzić do pogorszenia przepływu krwi przez łożysko. To zaś ogranicza możliwość dostarczania tlenu i składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego rozwoju płodu i może powodować wolniejszy wzrost dziecka i niższą masę urodzeniową.

Leczenie zatrucia ciążowego – jak wygląda?

Podstawowym celem terapii zatrucia ciążowego jest jak najdłuższe utrzymanie ciąży w bezpiecznych warunkach, przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyka związanego z rozwojem choroby. Dlatego tak ważne jest kontrolowanie ciśnienia tętniczego i stała ocena stanu zdrowia ciężarnej. Niekiedy konieczne jest ograniczenie aktywności fizycznej oraz pozostawanie pod wzmożoną obserwacją.

W przypadku bardziej zaawansowanej gestozy często niezbędna jest hospitalizacja. W warunkach szpitalnych monitorowane są parametry życiowe pacjentki, a także wyniki badań pozwalające ocenić przebieg choroby. Stosuje się również leki obniżające ciśnienie tętnicze, jeżeli lekarz uzna je za konieczne. Kobietom z ciężką postacią zatrucia ciążowego mogą być podawane również środki zmniejszające ryzyko wystąpienia drgawek.

Tak naprawdę jednak jedyną metodą prowadzącą do całkowitego ustąpienia gestozy jest zakończenie ciąży. Decyzje dotyczące dalszego postępowania są zawsze podejmowane indywidualnie, z uwzględnieniem stanu zdrowia kobiety oraz stopnia zaawansowania ciąży.

Czy można zapobiegać zatruciu ciążowemu?

Całkowite wyeliminowanie ryzyka zatrucia ciążowego nie zawsze jest możliwe, ponieważ wiąże się to z koniecznością uniknięcia wszystkich czynników odpowiedzialnych za rozwój tego złożonego schorzenia. Można jednak ograniczyć je poprzez odpowiednią opiekę medyczną i regularne monitorowanie przebiegu ciąży. Stąd też tak ważne są systematyczne wizyty u lekarza, kontrola ciśnienia tętniczego oraz wykonywanie zaleconych badań laboratoryjnych.

U kobiet należących do grupy podwyższonego ryzyka lekarz może zalecić profilaktyczne stosowanie małych dawek kwasu acetylosalicylowego od początku ciąży. Takie postępowanie może zmniejszać ryzyko rozwoju stanu przedrzucawkowego, jednak decyzję o jego wdrożeniu zawsze podejmuje specjalista.

W tym okresie warto także zadbać o ogólny stan zdrowia i odporność.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Od którego tygodnia może pojawić się gestoza?

Gestoza najczęściej rozwija się po 20. tygodniu ciąży, choć największa liczba przypadków rozpoznawana jest w III trymestrze. Rzadziej może wystąpić także podczas porodu lub tuż po nim.

• Jakie objawy daje zatrucie ciążowe?

Najczęstsze objawy to podwyższone ciśnienie tętnicze, białko w moczu, obrzęki twarzy i dłoni, silne bóle głowy oraz zaburzenia widzenia. U części kobiet mogą pojawić się także nudności, wymioty i ból w górnej części brzucha.

• Czy po porodzie gestoza mija?

W większości przypadków objawy stopniowo ustępują po porodzie. Niekiedy jednak podwyższone ciśnienie lub inne nieprawidłowości mogą utrzymywać się przez kilka tygodni, dlatego nawet po porodzie konieczna jest dalsza kontrola lekarska.

• Jak leczy się zatrucie ciążowe?

Leczenie opiera się głównie na kontroli ciśnienia tętniczego, regularnym monitorowaniu stanu zdrowia ciężarnej oraz stosowaniu leków zaleconych przez lekarza. W cięższych przypadkach konieczna może być hospitalizacja.