Zespół Cushinga – gdy hormony stają się wrogiem. Objawy, przyczyny, leczenie

Zespół Cushinga – gdy hormony stają się wrogiem. Objawy, przyczyny, leczenie - zdjęcie
Zespół Cushinga to zespół objawów klinicznych powiązanych z podwyższonym stężeniem glikokortykosteroidów (GKS) we krwi. Bywa nazywany chorobą Cushinga, jeśli pojawia się w wyniku nadmiernej produkcji hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) przez przysadkę mózgową.

Z artykułu dowiesz się:

  • czym jest zespół Cushinga;
  • jakie są objawy choroby;
  • na czym polega diagnostyka;
  • jakie są typy choroby;
  • jakie są metody leczenia;
  • czy dieta pomaga w terapii zespołu Cushinga.

Przeczytaj także artykuł: "Przysadka mózgowa: funkcje, hormony, choroby i wpływ na tarczycę".

Czym jest zespół Cushinga i kogo dotyka?

Zespół Cushinga opisuje objawy kliniczne związane z podwyższonym poziomem glikokortykosteroidów (GKS). Jest to rodzaj hormonów wytwarzanych przez nadnercza. Skąd bierze się zespół Cushinga? Przyczyny obejmują najczęściej długotrwałe przyjmowanie leków przeciwzapalnych z grupy GKS. Zaburzenia mogą pojawić się również w przypadku nadmiernej syntezy kortyzolu przez nadnercza. Równowaga endokrynologiczna warunkuje zachowanie prawidłowych funkcji metabolicznych. Zbyt duże stężenie hormonu stresu prowadzi do zmian w tkankach i narządach, nazywanych zespołem Cushinga.

Warto pamiętać o tym, że w prawidłowych warunkach pracę nadnerczy kontroluje przysadka mózgowa, która odpowiada za produkcję hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), regulującego syntezę kortyzolu. Jeśli zaburzenia wydzielania GKS wynikają z nieprawidłowej pracy przysadki mózgowej, mówimy wtedy o chorobie Cushinga.

Jakie są objawy zespołu Cushinga?

Jak wygląda zespół Cushinga? Sylwetka jest jednym z najbardziej charakterystycznych symptomów choroby. Pacjenci cierpią na otyłość centralną, objawiającą się przede wszystkim otłuszczeniem tułowia oraz karku, czyli występowaniem tzw. „bawolego karku” przy relatywnie szczupłych kończynach. Chorzy często posiadają dodatkowo poduszeczki tłuszczowe w okolicach nadobojczykowych. Zwróć uwagę także na inne widoczne objawy zespołu Cushinga. Twarz pacjenta często jest wyraźnie zaokrąglona i zaczerwieniona.

Co jeszcze wyróżnia zespół Cushinga? Objawy obejmują m.in. występowanie rozstępów, siniaków oraz niską wytrzymałość fizyczną, związaną ze stopniowym zanikiem mięśni kończyn i tułowia. Pacjenci skarżą się ponadto na wzmożone pragnienie i apetyt, charakterystyczne dla cukrzycy i insulinooporności, wielomocz, nadciśnienie tętnicze oraz bóle i zawroty głowy. Zespołowi Cushinga mogą towarzyszyć również stany depresyjne, euforyczne, ogólna chwiejność emocjonalna oraz zwiększona podatność na infekcje. Zaburzenia hormonalne prowadzą do zaburzeń libido, problemów z miesiączkowaniem u kobiet oraz potencją u mężczyzn.

Zespół Cushinga – diagnostyka. Jak wykryć chorobę?

Na początkowych etapach rozwoju choroby pacjenci skarżą się najczęściej na występowanie pojedynczych objawów zespołu Cushinga. Wraz z rozwojem zaburzenia zwiększa się liczba obserwowanych symptomów. W pierwszej kolejności najlepiej udać się do lekarza pierwszego kontaktu, który wykluczy zespół Cushinga spowodowany przyjmowaniem leków z grupy glikokortykosteroidów. Po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu oraz po przeanalizowaniu przyjmowanych środków farmakologicznych, także tych dostępnych bez recepty, lekarz może wystawić skierowanie do endokrynologa.

Kolejne etapy diagnostyki polegają na zbadaniu poziomu stężenia kortyzolu. W tym celu przeprowadza się test hamowania z użyciem deksametazonu, dobowego wydzielenia kortyzolu oraz sprawdza się wieczorne stężenie hormonu we krwi lub ślinie. Jak rozpoznać zespół Cushinga? Badania pomocnicze obejmują również tomografię komputerowąrezonans magnetyczny oraz USG tarczycy.

Typy zespołu Cushinga

Endogenny zespół Cushinga

Zespół Cushinga można podzielić na dwa podstawowe rodzaje związane z etiologią objawów. Typ endogenny dzieli się następnie na postać ACTH zależną i ACTH niezależną. W ponad 80% przypadków mówimy o postaci wtórnej, czyli ACTH zależnej. Związana jest z zaburzeniem pracy przysadki mózgowej, która wytwarza zbyt duże ilości hormonu adrenokortykotropowego, pobudzając tym samym nadmierną produkcję kortyzolu. W przypadku postaci pierwotnej ACTH niezależnej najczęściej pacjenci cierpią na guzy i zmiany rozrostowe nadnerczy oraz mutacje receptora melanokortynowego.

Egzogenny zespół Cushinga

Najczęściej występującym rodzajem jest jednak egzogenny zespół Cushinga. Pojawia się w wyniku zbyt długiego przyjmowania leków przeciwzapalnych z grupy glikokortykosteroidów. Najczęściej stosowane są one do leczenia objawów alergii, astmy, sarkoidozy, choroby zwyrodnieniowej oraz dolegliwości neurologicznych. Jatrogenny zespół Cushinga może wystąpić w wyniku przyjmowania zastrzyków, tabletek i maści z GKS.

Zespół Cushinga – leczenie farmakologiczne i operacyjne

Czy zespół Cushinga jest wyleczalny? W przypadku pierwotnej i wtórnej postaci endogennej może zajść konieczność chirurgicznego usunięcia guza nadnerczy lub guza przysadki mózgowej, które odpowiadają za nadprodukcję kortyzolu. Warto pamiętać o tym, że nadprodukcja hormonu GKS prowadzi do znacznego zaburzenia funkcjonowania całego organizmu, znacznie zwiększając ryzyko wystąpienia poważnych chorób, w tym nadciśnienia tętniczego, osteoporozy oraz cukrzycy. Terapia prowadzi do ustąpienia objawów. Nie zapominaj jednak o regularnych badaniach endokrynologicznych. Jak na ryzyko zgonu wpływa zespół Cushinga? Śmiertelność w ciągu 5 lat może dotyczyć nawet połowy pacjentów w przypadku niepodjęcia wymaganego leczenia.

Dieta przy zespole Cushinga – jak zbilansować swoje posiłki?

O czym jeszcze pamiętać w czasie terapii zespołu Cushinga? Leczenie chirurgiczne warto uzupełnić odpowiednią dietą. Podwyższenie stężenia kortyzolu negatywnie wpływa na gospodarkę węglowodanową, znacznie podnosząc ryzyko wystąpienia cukrzycy. Jak prawidłowo skomponowany jadłospis wpływa na zespół CushingaDieta może ułatwić przede wszystkim zachowanie równowagi lipidowej i glukozowej. Należy podkreślić jednak, że sposób odżywiania nie wpływa bezpośrednio na leczenie samej choroby.

Źródła:

  • Agnieszka Baranowska-Bik, Wojciech Zgliczyński, Zespół Cushinga a choroby układu sercowo-naczyniowego, Postępy Nauk Medycznych, nr 11/2012.
  • Tomasz Bednarczuk, Agnieszka Guranowska, Zespół Cushinga, https://www.mp.pl/pacjent/endokrynologia/choroby/78125,zespol-cushinga (dostęp 05.06.2024),
  • Marek Bolanowski, Marcin Kałużny, Cukrzyca w akromegalii i zespole Cushinga, https://www.ptendo.org.pl/upl/app/files/14/Cukrzyca%20w%20akromegalii%20i%20chorobie%20cushinga%20%E2%80%93%20poradnik%20dla%20pacjenta.pdf (dostęp 05.06.2024),
  • Tadeusz Frankiewicz, Glikokortykosteroidy doustne – przewodnik lekarza praktyka, Medycyna i życie, vol. 9, nr 1/2022,
  • Karolina Jaworska, Zespół Cushinga – objawy, przyczyny, leczenie, https://dietetycy.org.pl/zespol-cushinga/ (dostęp 05.06.2024),
  • Paweł Jonczyk, Symptomatologia zespołu Cushinga, Endokrynologia Pediatryczna, vol. 13, nr 1/2014, https://endokrynologiapediatryczna.pl/contents/files/a_1476.pdf (dostęp 05.06.2024),
  • Paul Margulies, materiały udostępnione przez Narodową Fundację Chorób Nadnerczy, https://www.nadf.us/uploads/1/3/0/1/130191972/cushings_polish_translation.pdf (dostęp 05.06.2024).

Niniejszy artykuł nie jest poradą medyczną i ma charakter wyłącznie informacyjny.

Wybrane grupy produktowe:

Serce i układ krążenia

Niskie ciśnienie: czy wymaga leczenia? – przyczyny, objawy, leczenie
Niskie ciśnienie tętnicze (hipotonia, niedociśnienie, hipotensja) może wystąpić u każdej osoby, nawet małych dzieci i sportowców. Chociaż nie jest tak częste i tak niebezpieczne, jak nadciśnienie tętnicze i przeważnie nie utrudnia...

Układ rozrodczy i moczowy

Ulubione pozycje seksualne kobiet - 10 pozycji seksualnych, które dają niezapomniane doznania
Seks odgrywa bardzo ważną rolę w życiu zarówno mężczyzn, jak i kobiet. Umacnia związek, pozwala lepiej poznać swoje ciało i zaspokoić skrywane pragnienia....

Informacje dla pacjenta

Monocyty – o czym świadczą podwyższone monocyty?
Monocyty to komórki, które wchodzą w skład białych krwinek (leukocytów). Krążą one we krwi i w razie potrzeby wydostają się z naczyń krwionośnych do tkanek otaczających dane naczynie. W trakcie tego procesu przeistaczają się w makrofa...

Odporność, wzmocnienie organizmu

Eozynofilia: o czym świadczą podwyższone eozynofile? Objawy, przyczyny, normy
Badanie krwi to jedno z podstawowych metod diagnostycznych wielu chorób. Za jego pomocą możliwe jest oznaczenie wielu parametrów, w tym eozynofilów. To jeden z rodzajów białych krwinek, które pełnią istotną funkcję w układzie odpornościowym człowieka, ...

Informacje dla pacjenta

Czym jest hydroksyzyna (hydroxyzinum) na uspokojenie? Dawkowanie i przeciwwskazania
Gdy leki dostępne bez recepty oraz naturalne specyfiki przestają być skuteczne, zazwyczaj poszukiwane są nowe rozwiązania problemu związanego ze stresem. Jeśli mowa o preparatach na uspokojenie to jednym z popularniejszych, wydawanych z przepi...

Choroby skóry

Plamy na skórze - co mogą oznaczać? Przyczyny, leczenie i pielęgnacja skóry z problemami
Plamy na skórze są nie tylko problemem natury estetycznej. Mogą bowiem świadczyć o bardzo poważnych schorzeniach zdrowotnych, których nie powinno się bagatelizować....

Informacje dla pacjenta

Witamina B12: jakie są jej właściwości? Skutki niedoboru i nadmiaru witaminy B12
Witamina B12 utrzymuje w dobrej kondycji układ krwionośny, nerwowy czy pokarmowy. Jej niedobór stanowi częsty problem, jednak właściwa suplementacja i dieta bogata w produkty pochodzenia zwierzęcego pozwolą go uniknąć.Czym charakteryzuje si...

Dieta i odchudzanie

Bób - poznaj jego zdrowotne właściwości
Bób to znane od starożytności warzywo strączkowe, po które chętnie sięgamy w sezonie letnim. Stanowi pożywną i zarazem nietuczącą przekąskę - zawiera mało tłuszczu, za to dużo białka, a także błonnik. Oprócz walo...

Serce i układ krążenia

Jakie są domowe sposoby na opuchnięte kostki u nóg?
Niemal każdemu dorosłemu przynajmniej raz w życiu dolegały opuchnięte kostki u nóg. Przyczyn tego stanu rzeczy może być wiele: od upału, poprzez choroby układu krążenia, na chorobach endokrynologicznych kończąc. Co stosować na opuchnięte kostki&...

Kosmetyki i uroda

Kurze łapki – jak powstają? Jak skutecznie je zredukować?
Wraz z wiekiem na skórze pojawiają się niewielkie linie mimiczne oraz pierwsze zmarszczki, które mogą wpłynąć na samopoczucie oraz samoocenę niejednej kobiety. Niestety czasu nie możemy zatrzymać, natomiast możemy stanąć w...

Mięśnie i kości

Ból barku – przyczyny, leczenie i ćwiczenia na bolący bark
Ból barku to dolegliwość, która może znacząco wpływać na jakość życia, ograniczając ruchomość i powodując dyskomfort w codziennych czynnościach. Warto więc poznać jego przyczyny i zacząć działać. W poniższy...

Choroby zakaźne i pasożytnicze

Błonica: objawy, profilaktyka i leczenie choroby zakaźnej
Błonica to poważna choroba bakteryjna układu oddechowego o ostrym przebiegu. Pojawia się w wyniku zakażenia maczugowcem błonicy. ...

Ciąża i dziecko

Przeziębienie w ciąży – czy ma wpływ na dziecko? Jak je leczyć?
Ciąża to wyjątkowy okres w życiu każdej kobiety, pełen radości, ale również obaw i trosk. Zdrowie przyszłej mamy staje się priorytetem, gdyż bezpośrednio wpływa na rozwój dziecka. Jednym z częstszych proble...

Kosmetyki i uroda

Rozmaryn na włosy – fitoterapia, która wzmocni i zagęści Twoje kosmyki
Rozmaryn to roślina należąca do rodziny jasnotowatych, która ma szerokie zastosowanie w kuchni, farmacji, a także i w kosmetologii. Roślina ta najczęściej pojawia się w gospodarstwach domowych ozdabiając parapety, ale także służy...

Kosmetyki i uroda

Truskawkowe nogi – codzienny problem wielu kobiet. Jak pozbyć się czerwonych kropek?
Pojęcie truskawkowych nóg określa problem estetyczny, który występuje na skórze nóg pod postacią drobnych, czerwonych kropek. Zjawisko to dotyczy wielu kobiet i może ono znacznie obniżyć poczucia pewności siebie ...

Kosmetyki i uroda

Ceramidy w pielęgnacji skóry: funkcje i właściwości. Jak działają ceramidy i dlaczego warto je stosować?
Ceramidy odgrywają kluczową rolę w pielęgnacji skóry, a ich popularność w kosmetyce wciąż rośnie. Dzięki unikalnym właściwościom ceramidy pomagają w utrzymaniu zdrowia i młodego wyglądu skóry.&...

Serce i układ krążenia

Zespół metaboliczny: nowa definicja, objawy i leczenie zespołu X
Zespół metaboliczny to grupa czynników ryzyka zwiększających prawdopodobieństwo rozwoju chorób sercowo-naczyniowych oraz cukrzycy typu 2....

Kosmetyki i uroda

Body wrapping – foliowanie ciała ujędrniające skórę i zwalczające cellulit
Cellulit to widoczne na udach i pośladkach nierówności skóry i dotyka on około 80-90% kobiet. Wiele z pań szuka metod na jego pozbycie się i przywrócenie ciału jędrności i wygładzenia. W walce z cellulitem jednym z bar...

Dlaczego my?
why-us-img

Odbiór osobisty w aptece

why-us-img

Profesjonalna obsługa

why-us-img

Szybka wysyłka

why-us-img

Legalnie działająca apteka

why-us-img

Płatność online lub za pobraniem